MOTOR ve ARAÇ TEKNİĞİ KONU ÖZETLERİ
MOTORUN TANIMI VE ÇALIŞMA PRENSİPLERI Yakıttan elde ettiği isi enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelere motor denir.
Yakıtlarına göre motorlar, Dizel-Benzin-LPG’li olmak üzere ayrılırlar. Benzinli motorun yakıtı benzin; Dizel motorun yakıtı Mazot (motorin); LPG'li motorun yakıtı ise LPG gazidir. Silindir diziliş şekillerine göre motorlar sıra tipi, v tipi, yıldız tipi, boksör tipi seklindedir. Soğutma sistemine göre motorlar, su soğutmalı ve hava soğutmalı diye ikiye ayrılır. Yanma sistemine göre motorlar, içten yanmalı ve dıştan yanmalı diye ikiye ayrılır.Araçlardaki motorlar içten yanmalı motorlardır. İçten yanmalı motorlar ise, mazot, benzin ya da motorin yakarlar. Motorlar, çalışma zamanlarına göre, iki zamanlı ve dört zamanlı motorlar diye ikiye ayrılır. Benzinli motorlarda ateşleme, sıkıştırılmış benzin-hava karışımının buji ile ateşlenmesi ile olur. 4 zamanlı motorlarda 4 zaman, sırası ile şöyledir: Emme, sıkıştırma, ateşleme (veya genişleme; is zamanı da denir), egzost. Enjektörlerden püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda yakıt olarak motorin kullanılır. Katalitik konvektör kullanılan araçlarda yakıt olarak, kurşunsuz benzin kullanılır. Bir motorun bazı parçaları şunlardır: mars motoru, piston, segman, piston kolu, silindir kapağı, supap kapağı, eme manifoltu, egzost manifoltu, silindir gövdesi, silindir gömleği, karter, conta, külbütör, emme supap, egzost supap, supap iteceği, krank mili, kam mili, volan dişlisi, eksantrik dişlisidir. Dizel motorda ise bunların dışında, mazot pompası (enjeksiyon pompası) ve enjektör de bulunur. Benzinli motorlarda, üsttekilerin dışında karbüratör, benzin pompası, buji, distribütör, bobin vardır.
ATEŞLEME SİSTEMİ Benzinli motorun ateşleme siteminin bazı önemli parçaları şunlardır: Akü, kontak anahtarı, endüksiyon bobini, distribütör, buji ile distribütör içinde bulunan platin takimi, alçak yüksek gerilim kabloları kondansatör, tevzii makarasıdır. Benzinli motorlarda bujinin görevi ateşlemeyi sağlamaktır. Benzinli motorlarda bulunan distribütörün en önemli görevleri endüksiyon bobininden gelen yüksek voltajı bujilere dağıtmanın yanı sıra, platin ve meksefe yardımıyla yüksek voltajın oluşumunu sağlamak, ayrıca tevzii makarasıyla da elektrik dağıtımını sağlamaktır. Endüksiyon bobini aküden gelen voltajı 15.000 - 25.000 volta çıkarır. Bujilere ateşleme sırasına göre akim dağıtan distribütördür.Motor çalışmazken kontak anahtarı, ateşleme durumunda açık unutulursa platin ya da bobin yanabilir. Aracın belirli bir km.sinden sonra bazı parçaları değişmelidir.Bunlardan biri platin ve bujidir. Ateşleme sistemi ayarlarından biri buji ayarı ve diğeri ise platin ayarı ile avans ayarıdır. Platin meme yapmış ise meksefe (kondansatör) yanabilir. Platin meme yaparsa zımparayla temizlenir. Motorun çalışması sarsıntılı ise, sebebi buji kablolarından birinin çıkmış olması olabilir. Benzinli bir motorda normal yanma olmamasının sebeplerinden biri bujilerin normal ateşleme yapmaması, bir diğeri de platin ayarının bozuk olması ayrıca bujilerin kurum bağlanmış olmasıdır. Bujiler ayarsız ve asınmış ise motor çekişten düşer. Buji ayarları yanlış yapılmış bir aracın egzost dumanı siyahtır. Motorun egzost undan siyah duman çıkması durumunda karışım oranı da kontrol edilmelidir.
YAKIT SİSTEMİ Benzinli motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları şunlardır: yakıt deposu, yakıt pompası, yakıt göstergesi, karbüratör, hava filtresi, emme manifoltu. Dizel motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları şunlardır: yakıt deposu, besleme pompası, mazot filtresi, enjeksiyon pompası, enjektör, ısıtma kızdırma bujileri, yakıt gösgesi. Hava filtresinin görevi, karbüratöre giren havayı süzmek ve sessiz emiş lamaktır.Hava filtresinin tıkanmasını önlemek için basınçlı hava ile temizlemeliyiz.Öte yandan, hava filtresi tıkalı olan motor zengin karışımla çalisor.Filtre yine de temizlenmeden motor hala çalıştırılırsa motor boğulur.Karbüratör, emme manifoltu üzerindedir ve sadece benzinli motorlarda olur.Benzin-Hava karışımını ayarlar. Karbüratörün karıştırma oranı 1/15'tir. Jikle devresinin görevi, soğuk havalarda motorun çabuk çalışmasını sağlamaktır.Jikle devresi karbüratörde bulunur. Jikle kelebeği, karbüratörün hava giriş deliği önünde bulunur.Yağ filtresi yağı süzer ve temizler. Silindir içindeki yanmış gazlar egzost manifoltu ile dışarı atılır.Egzost susturucusu, basınçlı olarak çıkan yanlış gazların sesini azaltır.Eğer aracın egzost undan fazla ses çıkıyorsa susturucu patlak olabilir.Supap ayarı, en önemli motor ayarlarından biridir. Soğuk ve sıcak ayar olarak ikiye ayrılır. Bir aracı kış şartlarına hazırlarken en önemli noktalardan biri hava filtresini kışlık pozisyona almak ve otomatik jikle kışlık pozisyonuna çevirmektir. Araçta yakıt ikmali yapılırken motor stop edilir. Ayağımızı gaz pedalından çeksek bile motorun hala çalışmasını sağlayan devre rölanti devresidir. Yakıtın içinde toz-su-pislik vs. varsa motor tekleyerek çalışır. Yakıt sistemi ayarlarından biri rölanti ayarıdır. Boğulmuş bir motoru çalıştırmak için gaz pedalına sonuna kadar basılarak mars yapılır.Motor ısınınca stop ediyorsa karbüratöre de bakılmalıdır.Araç kullanırken yakıt tasarrufu için hava filtresi temizlenmeli, Karbüratör ayarları yapılmalı,Jikle devresi açık unulmamalıdır,Rölanti yüksek olmamalıdır, Eskimiş bujiler temizlenmeli, Lastik hava basınçları normal olmalıdır, Fren ayarlarının siki olmaması, Uygun viteste gidilmesi, Debriyaj kaçırması olmamalıdır, Saatte 90/100 km hızın geçilmemesi gerekmektedir. Aracın fazla yakıt yaktığını anlamak için eksozuna bakılır. Eğer egzost rengi siyahsa fazla yakıt yakıyor olabilir.
YAĞLAMA SİSTEMİ Yağlama sisteminin parçaları: Karter-yağ pompası, Filtre, Gösterge, Seviye çubuğu, Yağ kanallarıdır.Motorda yağın bazı görevleri: Sürtünmeyi azaltmak, Aşınmayı önlemek, Silindir ve segmanlar arası boşluğu doldurup sızdırmazlığı sağlamak, Soğutmaya yardımcı olmak, Aşınmadan dolayı oluşan pislikleri temizlemektir. Karterin önemli görevlerinden bazıları: Motor bloğunun altını kapatmak ve yağa depoluk etmektir. Araçta motor yağı kontrol edilirken kontak anahtarı kapatılır ve 4-5 dakika beklenir.Yağ ölçümü yapılırken araç düz durumda olmalıdır. Yağ seviyesi yağ çubuğuyla ölçülür, ve yağın seviyesi yağ çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır. Yağ seviyesi normalin çok altında iken motor çalıştırılırsa motor ısınır ve yanar.Motor yağı değiştirilirken motor sıcak olmalıdır. Motorlarda genellikle 20-50 W numara motor yağı kullanılır.Motorun yağı karterin altındaki tapa açılarak boşaltılır. Yeni motor yağı ise supap muhafaza kapağı üzerindeki kapaktan doldurulur.Motor yağı ve yağ filtresi belli km. mutlaka değiştirilmelidir.Motorda yağ basıncı yoksa, yağ yok, filtre tıkalı,yağ pompası arızalı,ya da yağ müşiri arızalı olabilir. Motorun yağ eksiltmesinin sebeplerinden bazıları: Karter contasının yırtılması, segman ya da silindirlerin aşınması, karterin delik olması, tapadan. Yağ yakan motorun eksozundan mavi duman çıkar. Marsa basılıp motor çalıştırıldığında yağ lambasının sönmesi gerekir. Motor çalıştığı sürece yağlamanın olup olmadığı motor yağ göstergesinden takip edilebilir. Motor çalışırken yağ göstergesinde anormallik görülürse motor hemen durdurulur.
SOĞUTMA SİSTEMİ Su ile soğutma sisteminin bazı parçaları: Radyatör, Vantilatör,Devir daim pompası,Termostat,Hararet (isi) gösterici,Hararet (isi) müşiri,İlave su kabı,Fan motorudur. Radyatör, soğutma suyuna depoluk eder. radyatörün altında su boşaltma musluğu vardır.Termostat silindir kapağı su çıkışındadır. Motorun sıcaklığını çalışma sıcaklığında sabit tutar.Devir daim pompası vantilatör kayışından hareket alır. Radyatördeki soğuk suyu su kanallarına yollar. Hava sogutmalı motoru, su soğutmalı motordan ayıran bir diğer özellik hava sogutmalı motorda radyatör ve su pompasının olmamasıdır. Vantilatör kayışı V seklindedir. Kayış gerginliği 1-1,5 cm civarındadır . Vantilatör kayışı hareketini krank mili kasnağından alır ve vantilatör kayışı devir daim pompası ve alternatörü (şarj dinamosunu) çalıştırır. vantilatör kayışı koparsa motor hararet yapar.Soğutma sisteminde su azalıyorsa silindir kapak contası arızalı veya radyatör delik,radyatör kapağı bozuk,radyatör hortum ve kelepçeleri arızalı veya delik,kalorifer hortumları delik veya termostat arızalı olabilir. Motorun hararet yapmasının nedenleri: ->Radyatör peteklerinin tıkanması, ->radyatörde suyun azalması, ->vantilatör kayışının gevsek veya kopuk olması, ->termostatın arızalı olması, ->motor yağının azalması, ->motor soğutma suyu kanallarının tıkalı olması, ->uygun vites ve hızda gidilmemesi, ->otomatik fanin arizalı olmasıdır. Radyatöre konacak suyun seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır.Çok sıcak motora rölantide çalışırken ilik ve kireçsiz su konur.Motor bloğundaki su kanalları pastan ya da kireçten tıkanmış ise motor fazla ısınır.Radyatöre konacak suyun içilecek temizlikte ve temiz su olması gerekir.Su olduğu halde motor fazla ısınıyorsa, termostat arızalıdır.Donmayı önlemek için radyatöre antifriz ilave edilir.Termostadi sökülmüş motor, gereğinden soğuk çalışır aşınmalar artar ve verim düşer.Motorun çok sıcak çalıştırılması motoru çekişten düşürür. Motor çok sıcakken radyatöre soğuk su konursa silindir kapağı ve blok çatlayabilir.Çok sıcak bir motorda radyatör kapağı ıslak bir bezle tutulup hafifçe gevşetilir ve buhar tamamen atılınca radyatör kapağı açılır.Araçta isi (hararet) göstergesi çalışmıyorsa isi müşiri arızalı olabilir. Motor, çalıştıktan sonra çalışma sıcaklığına gelmiyorsa kalorifer hortumlarında kaçak olabilir.Motor ısısının aniden yükselmesinin sebebi kayış kopması olabilir.
MARŞ SİSTEMİ >Mars sistemi motora ilk hareketi verir. Parçaları: akü,kontak anahtarı,mars motoru,volan, Marsa basıldığında mars motorunun bediks dişlisi volanın üzerindeki dişlilerle kavrasir ve volanı döndürür.Volan da krankı döndürerek, motora gerekli ilk hareketi verir. Mars durumunda mars motoru hiç dönmüyorsa: akü bitik,akü kutup başları gevsek,akü kutup başları oksitli,mars otomatiği arızalı,mars motoru sargıları arızalı ya da sigortası atik olabilir. Motor çalışırken mars yapılırsa volan dişlisi, mars motoru ve mars dişlisi zarar görür.Marsa basıldığında mars motoru dönmez, korna da çalmaz ise sorun aküde-kutup başlarında olabilir. Akü başka bir aküyle takviye yapılacaksa her iki akünün (+) kutup başları (+) kutup başlarıyla, (-) kutup başları ise (-) kutup başlarıyla birleştirilir. Her iki akünün de voltajı ayni olmalıdır.Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılmaz. Marsa basma süresi 10-15 saniyedir. Fazla basılırsa akü biter.Mars yapıldığında tik diye bir ses gelip, mars motoru çalışmıyorsa akü kutup başları gevsek olabilir. Vantilatör kayışı hareketini volan kasnağından alır ve pervaneyi -devir daim pompasını- şarj dinamosunu çevirir. Kayış koparsa vantilatör pervanesi - devir daim pompası ve şarj dinamosu hareket.
ŞARJ SİSTEMİ Şarj sistemi, motor çalışmaya başladığı andan itibaren aracın elektrik ihtiyacını karsılar ve aküyü şarj eder. Şarj sisteminin parçaları: alternatör,konjektör (regülatör),şarj lambası,vantilatör kayışıdır.Alternatör, krank mili kasnağından vantilatör kayışı ile aldığı mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Bazı araçlarda alternatör değil, şarj dinamosu bulunur. Konjektör (regülatör), alternatörün ürettiği elektriğin volt ve akimini ayarlar.Aracın devri arttıkça alternatörden çıkan akim ve voltajı ayarlar, tesisata ve aküye gönderir.Şarj lambası, şarj sisteminin çalışmadığını ikaz eder. Yani alternatör, konjektör vs. arızasını belirtir. Bir araç için gerekli elektrik enerjisini şarj sistemi üretir. Akü, motor çalışmazken ışık ve özel elektrikli alıcıları besler.Vantilatör kayısı çok siki ise alternatör yatakları bozulabilir.Vantilatör kayısının koptuğu "ilk olarak" şarj ikaz lambasından anlaşılır.Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çekince far ışıkları zayıflıyorsa akü zayıflamış olabilir.Motor çalıştığı halde şarj ikaz lambası yanıyorsa vantilatör kayışı gevsek olabilir ya da alternatör kablo bağlantıları gevsek veya alternatör kömürü aşınmış olabilir. Aracın durdurulup kontağın hemen kapatılması gereken hallerden bazıları: - Şarj ikaz lambasının yanması. - Motordan ani bir sarsıntı ya da ses - Yağ lambalarının yanmasıdır . Konjektör ayarı bozuksa akünün su kaybı çok olur. Araçta ampuller sık sık patlıyorsa veya akü su kaybı fazlaysa veya konjektör arızalı olabilir.Marsa basılıp motor çalıştığında şarj ikaz lambası sönmelidir.
AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ Aydınlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park lambası, sis lambası, plaka lambası, gösterge lambası, iç aydınlatma lambası, bagaj aydınlatma lambası, gibi lambalar vardır.İkaz sisteminde, sinyaller, fren ikaz lambaları, geri vites lambası, korna bulunur.Her elektrik elemanı gibi araçlarda bulunan aydınlatma ve ikaz sistemi gibi elektrikli devrelerde de: akü, kablolar, kablo bağlantıları, sigortalar, açma kapama düğmeleri ya da kolları, ve alici olarak da ampuller bulunmaktadır. Bu sistemlerin en önemli arızaları:
kısa devre,kablo kopukluğu, akü bitmesi,akü kutup başı oksitlenmesi veya akü kutup başı gevşekliği, ampul yanması,sigorta atması,anahtarların arızalanmasıdır.Fren müşiri ikaz sisteminin bir parçasıdır. Farlardan bir kısmı ya da hiçbiri yanmıyorsa, sigortası atik olabilir.Flaşör arızalanınca sinyal lambası yanmaz. Sigortalar atıksa bunun yerine ayni amperde sigorta takılır.Far anahtarı bozuksa farlar yanmaz. Isı göstergesi çalışmıyorsa, isi göstergesi müşiri arızalı olabilir.Aracın fren lambaları yanmıyorsa, fren müşiri arızalı olabilir.Fren lambalarından biri yanmıyorsa, yanmayan lambanın ampulü yanmış olabilir.Farların bakimi yapılırken, far ayarı yapılır. Farlardan biri sönük yanıyorsa far kablo bağlantısı gevşemiş veya paslanmış olabilir.Sigortanın görevi, kısa devre olduğunda sistemi korumaktır.
GÜÇ AKTARMA ORGANLARI Güç aktarma organları sırasıyla: Debriyaj, vites kutusu, şaft, diferansiyel, akslar, tekerleklerdir. Diferansiyelin görevi, gücü arttırmak, kendine gelen hareketi 90 derece kırıp akslar yardımıyla tekerleklere iletmek, virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat viraj almayı temin etmektir. Kavrama (debriyaj) motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır. Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler. Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar. Araç hareket halindeyken ayağımız debriyaj pedalı üzerinde devamlı durursa debriyaj balatası aşınır.Aracın ilk çalışması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra debriyaj pedalına sonuna kadar basmanın faydası vardır. Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır. Debriyaj teli koparsa araç vitese geçmez. Vites değiştirirken debriyaj pedalına basılır. Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilip yeniden basılır.Aktarma organlarında yağ olarak, dişli yağı kullanılır. Vites değiştirirken ses geliyorsa, debriyaja tam basılmamıştır.Ani ve sert duruş kalkış yapmak debriyaj balatasını sıyırabilir. Vites kutusu bakimi yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat edilir.
LASTİKLER Lastiklerin yeri, her altı ayda bir ya da her 10.000 km'de yer değiştirilerek aşınmalar denklenmelidir.Lastiklerdeki ağırlık dengesinin bozukluğu demek olan balans oluşursa araçta titreşim oluşur.Bu titreşimler en çok direksiyon simidinde issedilir. Lastik değiştirilirken kriko takılınca el freni çekili olmalıdır. Lastiklere normalden az hava basılırsa lastikler sürekli olarak ortadan aşınırlar ve araç titrer.Aracın lastikleri araca binileceği zaman kontrol edilir. Dubleks lastik iç lastiği olmayan lastiktir. Karlı havalarda zincir çekici tekerlerin ikisine de takılır. Isınmadan dolayı lastik hava basıncı artmışsa hiçbir şey yapılamaz.Laktiklerin üzerindeki rakamlar lastik ebatlarını belirtir.Bir tekere dubleks, diğer tekere samyelli lastik takılırsa araç bir tarafa çeker.Bijonlarin temizliği kuru bezle yapılır.
FRENLER Araçta el freni duran aracı sabitlemek için kullanılır. El freni kopmuş ise el freni tutmaz. El freni çekili durumda unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır ve fren tutmaz. Araç üzerinde 3 tip fren bulunur:-Motor freni (kompresyon freni) -Ayak freni-El freni
Ayak freni 3 tiptir:-Hidrolik fren-Havali fren
-Karma fren sisteminin bazı parçaları şunlardır:-Fren pedalı-Merkez pompası-Fren boruları-Tekerlek silindirleri-Fren diski-Fren balatası-Kampanalar
-Fren ayar sistemleri Havali frenli bir araçta üsttekilere ilaveten hava tüpü ve kompresör bulunur.ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır. Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren hidroliği yok veya azalmış hatta fren ayarları geçsek olabilir. Fren sistemine yağ sızmış olabilir. Fren sisteminde kaçak olabilir.Soğuk havalarda el freni çekil durumda bırakılırsa fren balataları donarak yapışır.Fren sisteminde hidrolik azalmışsa hidrolik yağı ile takviye edilir. Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur. Araç çalışıyor fakat hareket ettirilemiyorsa el freni çekik olabilir. Aracın kampanaları aşırı ısınmışsa fren ayarları bozuk olabilir.Ön lastiklerin biri yeni biri eskiyse frenlerken araç bir tarafa çeker. Westinghouse tipi frenli bir arabada hareket halinde iken motor stop ettirilirse asla fren tutmaz. Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden kaldırılamaz.
ÖN DÜZEN SİSTEMİ Ön düzen sistemi, aracın dönüsünü sağlar. Direksiyon simidi, direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot, rot başı bu sistemin bazı parçalarıdır. Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir. Araçta çekme, gezme vs. varsa servise gidilmelidir. Kamber/ Kaster/ King-pim/ rot ve direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır.Ayarsızlık ve dişlilerin aşınması, direksiyon boşluğu artırır.Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır.Ön düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır. Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır.
SÜSPANSİYON SİSTEMİ Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve gövdesiyle birleştirildiği sistemdir.Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar (makaslar) ve amortisörlerden oluşur. Helezon yaylar otomobil türü araçlarda makaslar ise genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır. Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır.Yayların salınımını amortisör kontrol eder.
BAKIMLAR Günlük bakımda motorun yağına, suyuna, fren hidroliğine, yakıtına, lastik hava basınçlarına, ışık ve ikaz sistemlerine bakılır. Haftalık bakımda vantilatör kayışı gerginliği, akü bakimi yapılır.Akü bakimi yaparken akü dış yüzeylerinin ve kutup başlarındaki oksitlerin sodalı su ve sıcak su ile temizlenmesine, plakaların 1 cm üzerine kadar saf su ilave edilmesine, eleman kapak deliklerinin açık tutulmasına, kisin akü donmasın diye akü tam şarj ettirilir, dijital göstergeli araçta asla akü takviyesi yapılmaz. Akü kendiliğinden boşanıyorsa akünün üst kısmında pislik birikmiştir.Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları çıkarılır.Akü 2 kutup başı arasında her iki kutup başına değen bir madeni parça konsa akü kısa devre olup patlar. Yağlı tip hava filtresinin bakimi yapılırken sökülen parçalar gaz yağı ile temizlenir.Yeni bir araçta 0-2000 km arası ilk kullanım süresine rodaj denir.Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir.Rodaj süresince aşırı sürat yapılmaz, ani duruş kalkış yapılmaz, motor tam güç konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez.
DİZEL MOTORA AİT BAZI BİLGİLER Dizel motorlarda silindire sadece hava doldurulur ve yanma sıkıştırılmış havanın üzerine enjektörden yakıt püskürtülmesiyle sağlanır. Dizel motorların yakıt sisteminde günlük yapılacak islerden biri mazot-su ayırıcısı veya filtre ya da yakıt deposundan yakıt sisteminin suyunun alınmasıdır. Dizel motorlarda yanma enjektörden yakıt püskürtmekle olur.Enjektörler kendilerine enjeksiyon pompasından gelen mazotu silindirlerdeki sikistirilmis havanın içine püskürterek yanmayı sağlarlar. Enjeksiyon pompası, besleme pompası ile depodan gelen yakıtı basınçlı olarak enjektörlere yollar. Dizel motorun çalışmamasının bir nedeni, hava yapmış olmasıdır. Hava yapmanın nedenleri: -yakıtın bitmesi,
-boru ve rekorların gevşemesi,-yakıt borularının sökülmesi,-filtrenin temizlenmesi veya değişmesidir. Dizel motorlarda egzost dumanı siyah çıkıyorsa yakıt pompasına, enjektöre ve hava filtresine bakılır. Ayrıca dizel motorlarda mars yapıldığında mars motoru dönüyor ancak motor çalışmıyorsa yakıt filtresi de takılı olabilir. Özellikle soğuk havalarda dizel motoru kolay çalıştırabilmek için kızdırma bujileri kullanılır.
TRAFİK ve ÇEVRE BİLGİSİ DERS ÖZETLERİ
A) Genel Tarifler: TRAFİK : Yayaların ve araçların karayolları üzerindeki hal ve hareketleridir.
KARAYOLU (YOL) : Trafik için, kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlardır.
GEÇİŞ ÜSTÜNLÜĞÜ : Görev sırasında, belirli araç sürücülerinin can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartı ile trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmamalarıdır.
GEÇİŞ HAKKI : Yayaların veya araç kullananların, yolu kullanmak sırasındaki öncelik hakkıdır.
DURMA : Her türlü trafik zorunlulukları dışında araçların insan indirmek ve bindirmek, eşya yüklemek, boşaltmak veya beklemek amacıyla kısa süre için durdurulmasıdır.
PARTETME : Araçların, durdurma ve duraklaması gereken haller dışında bırakılmasıdır.
B) Karayolu İle İlgili Tarifler: İKİ YÖNLÜ KARAYOLU : Taşıt yolunun her iki yöndeki taşıt trafiği için kullanıldığı karayoludur.
TEK YÖNLÜ KARAYOLU : Taşıt yolunun yalnız bir yöndeki taşıt trafiği için kullanıldığı karayoludur.
BÖLÜNMÜŞ KARAYOLU : Bir yöndeki trafiğe ait taşıt yolunun bir ayırıcı ile belirli şekilde diğer taşıt yolundan ayrılması ile meydana gelen karayoludur.
ERİŞME KONTROLLÜ KARAYOLU (Otoyol - Ekspres yol) : Özellikle transit trafiğe tahsis edilen, belirli yerle ve şartlar dışında giriş ve çıkışın yasaklandığı, yaya, hayvan ve motorsuz araçların giremediği, ancak izinli motorlu araçların yararlandığı ve trafiğin özel kontrole tabi tutulduğu karayoludur.
GEÇİŞ YOLU : Araçların bir mülke girip çıkması için yapılmış olan karayolu üzerinde bulunan kısmıdır.
BAĞLANTI YOLU : Bir kavşak yakınında karayolu taşıt yollarının birbirine bağlanmasını sağlayan, kavşak alanı dışında bulunan karayoludur.
BANKET : Yaya yolu ayrılmamış karayolunda, taşıt yolu kenarı ile şev başı veya hendek iç üst kenarı arasında kalan ve olağan olarak yayaların ve hayvanların kullanacağı, zorunlu hallerde de araçların faydalanabileceği kısımdır.
PLATFORM : Karayolunun, taşıt yolu (kaplama) ile yaya yolu (kaldırım) veya banketinden oluşan kısmıdır.
KAVŞAK : İki veya daha fazla karayolunun kesişmesi veya birleşmesi ile oluşan ortak alandır.
TALİYOL : Genel olarak üzerindeki trafik yoğunluğu bakımından bağlandığı yoldan daha az önemde olan yoldur.
ANAYOL : Ana trafiğe açık olan ve bunu kesen karayolundaki trafiğin bu yolu geçerken veya bu yola girerken, ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirlenmiş karayoludur.
OKUL GEÇİDİ : Genel olarak okul öncesi, ilk öğretim ve orta dereceli okulların çevresinde özellikle öğrencilerin geçmesi için taşıt yolundan ayrılmış ve trafik işaretiyle belirlenmiş alandır.
DEMİRYOLU GEÇİDİ (hemzemin geçit) : Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersiz geçitlerdir.
C) Araçlara İlişkin Tanımlar: OTOMOBİL : Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka en çok yedi oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır. Bunlardan taksimetre veya tarife ile yolcu taşıyanlara "taksi otomobil", adam başına ücretle yolcu taşıyanlara "dolmuş otomobil" denir.
MİNİBÜS : Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka sekiz ile on dört oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır.
OTOBÜS : Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka en az on beş oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır. Troleybüsler de bu sınıfa girer.
KAMYONET : İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3500 kg.'ı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır.
KAMYON : İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3500 kg.'dan fazla olan ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıtlardır.
ÇEKİCİ : Römork ve yarı römorkları çekmek için imal edilmiş olan ve yük taşımayan motorlu taşıtlardır.
ARAZİ TAŞITI : Karayollarında yolcu ve yük taşıyabilecek şekilde imal edilmiş olmakla beraber, bütün tekerlekleri motordan güç alan ya da alabilen motorlu taşıttır.
GABARİ : Araçların, yüklü veya yüksüz olarak karayolunda güvenli seyirlerini temin amacı ile uzunluk, genişlik ve yüksekliklerini belirleyen ölçüdür. (Genişlik:2,5 m ; Yükseklik:4 m)
AZAMİ AĞIRLIK : Taşıtın güvenle taşıyabileceği azami yüklü ağırlığı.
DİNGİL AĞIRLIĞI :Araçta aynı dingile bağlı tekerleklerden, karayolu yapısına aktarılan ağırlıktır. (Tek dingil: 10 ton, iki dingil 18 ton)
TRAFİK POLİSİNİN HAREKETLERİ Trafik polisinin duruş ve pozisyonuna göre, polis hazır olda veya kollarını açmış ise trafik polisinin ön ve arka kısmı trafiğe kapalı, sağ ve sol tarafı trafiğe açıktır.
Trafik polisi elinin birini havaya kaldırmışsa bütün yollar trafiğe kapalıdır.
IŞIKLI TRAFİK İŞARET CİHAZLARI 1) Kırmızı ışık: Yolun trafiğe kapalı olduğunu gösterir. Aksine bir işaret yoksa, durup beklenir.
2) Sarı ışık: Uyarı anlamındadır. Kırmızı ışıkla birlikte yanarsa hazırlan yol trafiğe açılmak üzeredir. Yeşil ışıkla birlikte yanarsa yol trafiğe kapanmak üzeredir.
3) Yeşil ışık: Yolun trafiğe açık olduğunu gösterir.
4) Fasılalı ışık: Kırmızı ise dur, sarı ise dikkatli geç anlamındadır.
5) Yazılı ve sesli ışık: Araç trafiğine göre yaya trafiğini düzenler ve yayalara hitap eder.
YOL ÇİZGİLERİ Devamlı yol çizgileri: İki şerit ve iki yönlü karayolunda, dönemeç tepe üstü, kavşak yaya ve okul geçidi, demiryolu geçidi, dar köprü ve tünel gibi yerlerin yaklaşımında şerit değiştirilemeyeceğini ve öndeki araçların geçilemeyeceğini belirler.
Kesik yol çizgileri: Trafik kurallarına uymak şartıyla sürücülerin, yol ve trafik durumuna uygun olduğunda, öndeki araçları geçmek için şerit değiştirebileceğini gösterir.
Devamlı ve kesik yol çizgileri: Yan yana çizilmiş devamlı ve kesik yol çizgilerinin bulunduğu yerlerde sürücüler, manevra başlangıcında kendilerine en yakın olan çizginin anlamına göre davranırlar.
Yan yana iki devamlı çizgi: Bu çizgi, yolu bölünmüş yol durumuna getirdiğinden, bu çizgi boyunca karşı yönün kullandığı şeritlere girilmez. NOT: Bir kişi sürekli olarak 5 saat, yarım saat dinlendikten sonra 4 saat daha araç kullanabilir.24 saatte bir kişi toplam 9 saat araç kullanabilir.
NOT: Alkollü iken araç kullananlara para, puan ve 3 ay trafikten men cezası verilir.Uyuşturucu kullananlara sürekli olarak trafikten men, para ve hapis cezası verilir.
NOT: Bir yıl içinde 100 hata puanını dolduranlara 2 ay trafikten men, aynı yıl içerisinde 2 defada 100 hata puanını dolduranlara 4 ay trafikten men, 3 defa dolduranlara tamamen trafikten men cezası verilir.
KARAYOLUNUN KULLANILMASI KURALLARI Karayolları, toplumun her kesiminin yararlandığı, kamuya açık, dolayısıyla, konulan kurallara, kısıtlamalara, yasaklara uyulması gereken yerlerdir. Karayollarımızda trafiğin akışı sağdandır. Aksine bir işaret veya hüküm bulunmadıkça araç sürücüleri aşağıdaki kurallara uymak zorundadır.
Sürücüler:
1- Araçlarını, durumun elverdiği oranda gidiş yönüne göre yolun en sağından sürmek.
2- Yol çok şeritli ise, trafik durumuna göre hızının gerektirdiği şeritten gitmek.
3- Şerit değiştirmeden önce, gideceği şeritte araçların güvenle geçişlerinin tamamlamalarını beklemek.
4- Trafiği aksatacak ya da tehlikeye sokacak şekilde şerit değiştirmemek.
5- Gidişe ayrılan yol bölümünün en sol şeridini sürekli olarak işgal etmemek.
6- İki yönlü, dört veya daha fazla şeritli yollarda, motosiklet, otomobil, kamyonet, minibüs ve otobüs dışındaki araçları sürenler, geçme ve dönme dışında en sağ şeridi izlemek zorundadırlar.
Ayrıca sürücülerin; 1- Geçme, durma, duraklama, dönme ve park etme gibi haller dışında şerit değiştirmeleri.
2- İki şeridi birden kullanmaları.
3- Araçların cinsine ve hızına uygun olmayan şeritten gitmeleri.
4- Kavşaklara yaklaşırken, yerleşim yerleri içinde 30 metre, dışında 150 metre mesafe içinde şerit değiştirmeleri.
5- İşaret vermeden şerit değiştirmeleri yasaktır.
HIZ KURALLARI Aksine işaret bulunmadıkça yerleşim yeri dışında ve içinde römorksuz taşıt cinsleri için en çok hız sınırları aşağıda gösterilmiştir.
ARACIN CİNSİ Yerleşim yerlerinde Yerleşim yeri dışında
Otomobillerde 50km/s 90km/s
Otobüs,minibüs,kamyon ve kamyonetlerde 50km/s 80km/s
Arazi taşıtlarıyla motosikletlerde 50km/s 70km/s
Tehlikeli madde taşıyıcılar ile özel yük taşıma izni belgesiyle veya özel izin belgesiyle karayoluna çıkan araçlarda 30km/s 50km/s
Motorlu bisiklet ve bisikletlerde 30km/s 50km/s
Traktör,arızalı bir aracı çeken araçlarda ve iş makinesinde 20km/s 20km/s
Not: Römorksuz bir araca römork takılırsa, aracın hızı saate 10 km. daha düşük olmalı.
Takip mesafesi: Hareket halindeki iki araç arasındaki mesafeye denir.Takip mesafesi hızın yarısı kadar mesafedir. Örneğin hızı 90km/s olan bir aracın takip mesafesi 45m olmalıdır.
Not: Bir aracın 2 saniyede kat ettiği yol takip mesafesi kadardır.
ÖNDEKİ ARACI GEÇME KURALI Sürücülerin önlerinde giden aracı geçmeleri için:
1. Arkasından gelen bir başka sürücünün geçmeye başlamamış olmasına,
2. Önünde giden sürücünün bir başka aracı geçme niyetini belirten uyarma işaretini vermemiş bulunmasına.
3. Geçeceği aracın hızıyla, geçme esnasındaki kendi hızını da dikkate alarak, iki yolarda da karşıdan gelen trafik dahil, yolu kullananların tümü için tehlike veya engel yapmadan geçme için kullanacağı şeridin yeteri kadar ilerisinin görüşe açık ve boş olmasına,
4. Geçişin, geçilen araçlar için bir güçlük yaratmayacak şekilde ve araçlarının bu geçişe uygun durumda bulunmasına dikkat etmeleri mecburidir.
ÖNDEKİ ARACI GEÇMENİN YASAK OLDUĞU YERLER Sürücüler;1. Geçmenin herhangi bir trafik işaretiyle yasaklandığı yerlerde,
2. Köprülerde, tünellerde, kavşaklarda, demiryolu geçitlerinde, görüşün yetersiz olduğu tepe üstü ve virajlarda, önlerindeki araçları geçmeleri yasaktır.
Sağa dönüşler:1. Dönüş işareti vermeye,
2. Sağ şeride veya işaretle dönüş izni verilen şeride girmeye,
3. Hızını azaltmaya,
4. Dar bir kavisle dönüş yapmaya mecburdurlar.
Sola dönüşler:1. Dönüş işareti vermeye,
2. Yolun gidişe ayrılmış olan kısmının soluna yanaşmaya,
3. Hızını azaltmaya,
4. Dönüşe başlamadan, varsa sağdan gelen taşıtlara ilk geçiş hakkını vermeye,
5. Dönüş sırasında, karşıdan gelen ve emniyetle duramayacak kadar kavşağa olan araçların geçmesini beklemeye,
6. Gireceği yolun gidişe ayrılan kısmına girmek üzere, arkadan gelen ve sola dönecek diğer taşıtları engellememek için dönüşünü geniş kavisle yapmaya,
7. Dönüş sırasında ilk geçiş hakkını, kurallara uygun olarak karşıya geçen yayalara, varsa bisiklet yolundaki bisikletlere vermeye mecburdurlar.
Araç sürücülerinin:1- Bağlantı yollarında geri gitmeleri,
2- Tek yönlü yollarda, duraklama veya park manevrası dışında geri gitmeleri,
3- İki aracın emniyetle geçemeyeceği kadar dar olan iki yönlü yol kesimlerinde, karşılama ve geçiş kolaylığı dışında, geri gitmeleri,
4- Daha geniş yollarda geriye giderken manevra dışında şerit değiştirmeleri,
5- Trafiği yoğun olan yollarda geriye dönmeleri yasaktır.
Trafik polisi, ışıklı trafik işaret cihazları veya trafik işaret levhaları bulunmayan kavşaklarda;
1- Bütün araçlar geçiş üstünlüğüne sahip araçlara görev anındayken öncelik verir.
2- Bütün sürücüler doğru geçmekte olan tramvay hattı bulunan yoldan geçen araçlara,
3- Bölünmüş yola çıkan sürücüler bu yoldan geçen araçlara,
4- Tali yoldan çıkan sürücüler ana yoldaki sürücülere,
5- Dönel kavşak dışındaki sürücüler, dönel kavşak içindeki araçlara,
6- Bir iz veya mülkten karayoluna çıkan sürücüler, karayolundaki araçlara
ilk geçiş hakkını vermek zorundadır.
GEÇİŞ ÜSTÜNLÜĞÜ: Görev sırasında, belirli araç sürücülerinin, can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla, trafik kısıtlama ve yasaklamalarına bağlı olmamalarına denir.
1- Ambulanslar
2- İtfaiye araçları
3- Polis araçları
4- Sivil savunma araçları
5- Koruyan ve korunan araçlar
NOT: Geçiş üstünlüğüne sahip araçların 150 metreden görülür lambaları olmalıdır.150 metreden duyulur sirenleri olmalıdır.
NOT: Sarı tepeli lambalı araçlar geçiş üstünlüğüne sahip değildir. Sarı tepe lambası araçlara kendilerini belli etmek için takarlar diğer araç kullananlar da daha dikkatli araç kullanırlar.
DURAKLAMANIN YASAK OLDUĞU YERLER: 1- Duraklamanın yasaklandığının bir trafik işaretiyle belirtilmiş olduğu yerlerde.
2- Sol şeritte (raylı sistemin bulunduğu yollar hariç).
3- Yaya ve okul geçitleri ile diğer geçitlerde.
4- Kavşaklar, tüneller, rampalar ve bağlantı yollarında ve buralarda yerleşim merkezleri içinde 5 metre , yerleşim merkezleri dışında 100 metre mesafede.
5- Görüşün yeterli olmadığı tepe üstlerine yakın yerlerde ve dönemeçlerde.
6- Duraklayan veya park eden araçların yanında.
7- Otobüs ve taksi duraklarında.
8- İşaret levhalarına, yaklaşım yönünde ve park izni verilen yerler dışında, yerleşim birimi içinde 15 metre, yerleşim birimi dışında 100 metre mesafede.
9- Zorunlu haller dışında, yerleşim yerleri dışındaki karayollarında, taşıt yolu üzerinde duraklamak yasaktır.
PARK ETMENİN YASAK OLDUĞU YERLER: NOT: Duraklamanın yasak olduğu her yerde park etmek de yasaktır.
NOT: Kavşaklarda park etme yasağı şehir içerisindeki kavşaklarda 30 metre, şehir dışında 150 metre park etmiş iki araç arasında 1,5 metre olmalıdır.
ARAÇ IŞIKLARININ KULLANILMASI: a) Uzağı gösteren ışıklar (uzun huzmeli farlar):
Yerleşim birimleri dışındaki karayollarında geceleri seyrederken, yeterince aydınlatılmamış tünellere girerken, benzeri yer ve hallerde uzağı gösteren ışıkların yakılması zorunludur.
a) Yakını gösteren ışıklar (kısa huzmeli farlar):
Geceleri, yerleşim birimleri dışında karayollarındaki karşılaşmalarda bir aracı takip ederken, bir aracı geçerken yan yana gelinceye kadar ve yerleşim birimleri içinde, gündüzleri ise görüşü azaltan sisli, yağışlı ve benzeri havalarda yakını gösteren ışıkların yakılması mecburidir.
NOT: Kısa farla 25 m. , uzun farlar 100 m. ileriyi aydınlatır.
Işıkların kullanılmasına ilişkin esaslar:
1- Dönüş ışıklarının "geç" anlamında kullanılması,
2- Sadece park ışıkları yakılarak araç sürülmesi,
3- Karşılaşmalarda ışıkların söndürülmesi,
4- Yönetmeliklerde gösterilen esaslara aykırı ışık takılması ve kullanılması,
5- Sis ışıklarının; sis, kar, şiddetli yağmur halleri dışında ve geceleri yakını ve uzağı gösteren ışıklarla aynı zamanda kullanılması,
6- Yönetmelik esaslarına uygun olarak takılan ışıkların da amaç dışında ve gereksiz kullanılması
yasaktır.
ARIZALI ARAÇLARIN ÇEKİLMESİ 1- Freni arızalı olmayan araçların çekilmesi:
- Çekme halatı, çekme zinciri veya çekme demiri ile çekilir.
- Çekme halatının uzunluğu en fazla 5m. olmalıdır.
- Halatın uzunluğu 2,5m. geçerse kırmızı yansıtıcı bağlanmalı.
- Hız saatte 20km olmalı.
2- Freni arızalı olan araçların çekilmesi:
- Çeki demiri ile çekilmeli.
- Demir uzunluğu en fazla 1m. olmalı.
- Hız saatte 15km. geçmemeli.
NOT: Her iki durumda da yolcu ve yük taşınmamalı.
OKUL TAŞITININ ÇALIŞTIRILMA ESASLARI: 1- Okul taşıtının "DUR" işareti yakıldığında, diğer bütün araçlar duracak, öğrenci indirme bindirme işlemi bitinceye kadar okul taşıtı geçilmeyecektir.
2- "DUR" işareti sadece öğrenci indirme bindirme işlemi sırasında yakılacak, bu ışık frene basıldığında yanan ışıkla birlikte yanmayacak.
3- Okul taşıtlarına, taşıma sınırını aşacak sayıda öğrenci bindirilmeyecektir.
4- Taşıt içi düzenini sağlamak ve taşıta iniş ve binişlerde öğrenciye yardımcı olmak üzere okul taşıtında bir rehber öğretmen veya kişi bulunacaktır.
5- Öğrencilerin kolayca yetiştiği cam ve pencereler sabit olacaktır.
NOT: Okul taşıtlarının arkasında 30cm. çapında kırmızı dur lambası olmalıdır.
NOT: Hatalı park olursa parasını araç sürücüsü ya da sahibi öder.
NOT: Şehir merkezinde kamyon, otobüs ve traktör park yapamaz.
TEHLİKELİ MADDE TAŞINMASI: Tehlikeli madde taşıyan araçlar, şehir içerisinde 30km. şehir dışında 50km. hızla gidebilir. (Eğer boş ise, kendi sınıfının hızı ile)
NOT: Dolum veya boşaltım sırasında kıvılcım çıkaran nesnelere en fazla 30m. yaklaşır, park anında 20m. takip mesafesi 50m. olmalıdır.
NOT: Tehlikeli madde taşıyan araçlarda 6kg. iki adet yangın söndürme cihazı ve temizlik anında tanker içindeki aydınlatma feneri de 6 voltluk pil olmalıdır.
NOT: Arıza anında başka bir gözcü bulunmalıdır.
OTOYOL KURALLARI: Erişme kontrollü karayolu:
Özellikle transit trafiğe tahsis edilen, belirli yerler ve şartlar dışında giriş ve çıkışın yasaklandığı, yaya, hayvan ve motorsuz araçların giremediği, ancak izin verilen motorlu araçların yararlandığı ve trafiğin özel kontrole tabi tutulduğu karayoludur.
Otoyola her yerden giriş veya çıkış yasaklanmıştır. Buralara ancak özel yerlerden girilir veya çıkılır ki buralara girişte "hizalanma şeridi" çıkışta ise "yavaşlama şeridi" denir. Duraklamak, park etmek, geri gitme, geri dönüş YASAKTIR.
MOTORLU TAŞITLARDA TRAFİĞE KATILMA-TESCİL İŞLEMLERİ: Araç sahipleri araçlarını yönetmelikte belirtilen esaslara göre yetkili tescil kuruluşuna tescil ettirmek ve tescil belgesi almak zorundadır.
1- Tescili zorunlu olan ve daha önce tescili yapılmamış bir aracı satın alan veya gümrükten çeken araç sahipleri:
->Satın alma veya gümrükten çekme tarihinden itibaren üç ay içinde gerekli bilgi ve belgelerle birlikte yazılı olarak yetkili tescil kuruluşuna müracaat etmek zorundadırlar.
2- Tescili araçları NOTER senediyle satın veya devir alan araç sürücüleri, aracı adına tescil ettirmek üzere:
->Gerekli bilgi ve belgelerle birlikte bir ay içinde yetkili tescil kuruluşuna müracaat etmek zorundadırlar.
3- Tescil edilerek tescil belgesi alınan araçların karayoluna çıkabilmesi için ayrıca TRAFİK BELGESİ ve TESCİL PLAKALARI’NI alması gerekir.
4- Tescil belgesi, trafik belgesi ve tescil plakaları araç üzerinde hazır ve uygun durumda bulundurmadan araç trafiğe çıkamaz.
5- Tescil işlemleri geciken araçların geçici olarak trafiğe çıkarılıp karayolunda kullanılması için: Geçici trafik belgesi ve Geçici trafik plakaları alınması mecburidir.
6- Tescil plakalarının araç üzerinde ve uygun durumda bulundurulması yanında ışıkların yakılması ile birlikte arka plakaların 20 metre mesafeden okunabilecek şekilde aydınlatılmış ve temiz olmalıdır.
7- Motorlu bir aracın işletilmesi ve herhangi bir kazaya karışması gibi durumlara karşı MALİ SORUMLULUK SİGORTASI yaptırması zorunludur.
8- Motorlu araç sürücüleri: trafik zabıtası (polisi) tarafından yapılacak denetim ve kontrol sırasında,
a)sürücü belgesini
b)tescil belgelerini
c)trafik belgesini
d)mali sorumluluk sigorta poliçesini ve tescil plakalarını göstermek zorundadır.
9- Araç sahipleri ekonomik ömrünün dolması, kaza, yangın, tahrip edilme veya benzeri sebeplerle hurdaya ayırdıkları araçların tescilinin silinmesi için hurdaya ayırma tarihinden itibaren 1 ay içinde ilgili tescil kuruluşuna dilekçe ile müracaat etmek zorundadır.
ARAÇLARIN MUAYENE MECBURİYETLERİ VE SÜRELERİ: 1)Hususi otomobiller ile bunların her türlü römorkları:
-Trafiğe çıkışlarından sonra ilk 3 yaş sonunda ve devamında her 2 yılda bir.
-Resmi ve ticari plakalı e bunların her türlü römorkları: İlk trafiğe çıkışından itibaren ilk 2 yaş sonunda devamında yılda 1.
-Lastik tekerlekli traktörler ve bunların her türlü römorkları:
İlk trafiğe çıkışından itibaren ilk 3 yaş sonunda ve devamında her 3 yılda bir.
-Diğer bütün motorlu araçlar ile bunların her türlü römorkları ilk bir yaş sonunda ve devamında her yıl periyodik muayeneye tabi tutulur.
2)Motorlu taşıtın muayene süresi dolmamış olsa bile;
-Kazaya karışması sonucu yetkili zabıtaca muayenesi görülen araçlar,
-Üzerinde değişiklik yapılan araçlar ayrıca özel muayeneye tabi tutulurlar.
3)Araç üzerinde yönetmelikte belirtilen şekilde yapılacak her türlü değişikliğin araç sahibi tarafından 30 gün içinde yetkili tescil kuruluşuna bildirilmesi mecburidir.
4)Uyuşturucu ve keyif verici maddeleri almış olanlar:
-Derhal araç kullanmaktan men olurlar.
-Mahkeme kararıyla para ve hapis cezası ile cezalandırılır, sürücü belgesi süresiz olarak geri alınır.
ASLİ KUSURLAR: 1. Kırmızı ışıkta geçmek.
2. Trafik polisinin dur ikazına uymamak.
3. Şeride tecavüz etmek.
4. Bir araca arkadan çarpmak.
5. Karşı yönden gelen şerit ve yol bölümünden gitmek.
6. Sollama kurallarına uymadan araç sollamak.
7. Dönüş kurallarına uymamak.
8. Daralan yollarda öncelik hakkına uymamak.
9. Şehirler arası yollarda park yapmak.
NOT: Alkollü araç kullanmak, hız limitini aşarak araç kullanmak, ehliyetsiz araç kullanmak ASLİ KUSUR DEĞİLDİR. ÇEVRE BİLGİSİ:
NOT: Katalitik konvektör; zehirli gazların zehirleyicilik özelliğini azaltır.
NOT: Bir bölgenin bitki topluluğuna flora, hayvan topluluğuna fauna denir.
NOT: Ekzosdan dışarıya %3,5 ile %4,5 arasında karbon monoksit atılabilir
İLKYARDIM DERSİ KONU ÖZETLERİ
İLK YARDIM NEDİR? Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar,hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla, ilaçsız olarak yapılan uygulamalara ilkyardım denir.
İLK YARDIM UYGULAMASINDA KESİNLİKLE İLAÇ KULLANILMAZ.
İLK YARDIMDA AMAÇ NEDİR? 1.Yaşamı koruma ve sürdürülmesini sağlama
2.Durumun kötüleşmesini engelleme
3.İyileşmesini kolaylaştırma
İLKYARDIMCININ ÖZELLİKLERİ VE SORUMLULUKLARI NEDİR? 1.Sakin ve telaşsız olmalı.
2.Hastayı sakinleştirmeli.
3.Çevreyi değerlendirip süren bir tehlike olup olmadığını belirlemeli.
4.Kendi can güvenliğini tehlikeye atmamalı.
5.Çevredeki kişileri,sağlık kuruluşları,itfaiye ve güvenliğe haber vermeleri için organize etmeli.
6.Hastanın durumunu değerlendirerek uygun ilk yardıma başlamalı.
7.Hastanın sağlık kuruluşuna bir an önce ulaşmasını sağlamalı.
İLK YARDIMIN ABC'Sİ NEDİR? A.Soluk yolunun açılması.
B.Solunumun düzeltilmesi.
C.Dolaşımın etkinliğini sağlama.
SOLUK YOLU NASIL AÇILIR? 1.Ağızda toz toprak,kırık takma diş ve yabancı cisimler varsa çıkarılır.
2.Bilinci kapalı kişilerde dil arkaya düşüp havayolunu tıkayabilir.Bu durumda baş geriye itilip çene yukarı kaldırılarak soluk yolu açılır.
SOLUNUM YOLU NASIL DÜZELTİLİR? (YAPAY SOLUNUM) Solunumu duran kişiye derhal yapay solunum uygulanmalıdır.
1.Hasta sert bir zemine yatırılır.
2.Ağız içi temizlenerek varsa yabancı cisimler çıkarılır.
3.Çenesi yukarı kaldırılarak baş hafifçe arkaya itilir.
4.Ağızdan ağıza solunum yapılacaksa burun kapatılır.Burundan solunum yapılacaksa ağız kapatılır.
5.Derin bir soluk alınıp, solunum yaptırılacak kişinin ağzına (yada burnuna) ağız yerleştirilir.
6.Hastanın göğsünün kabarmasına yetecek şiddette soluk verilir.
DOLAŞIMIN ETKİNLİĞİ NASIL SAĞLANIR?(KALP MASAJI) 1.Kalp durmuşsa hemen kalp mesajına başlanır.
2.Hasta sert bir zemine yatırılır ve bir yanına diz çökülür.
YARA İÇİNDEKİ YABANCI CİSİM, KEMİK PARÇASI VS. ÇIKARILMAMALIDIR. 3.Göğüs kemiğinin (iman tahtası) üçte bir alt ucuna bir elin ayası sıkıca yerleştirilir, diğer elin ayası bunun üstüne konur. Parmaklar hastaya temas etmemelidir.
4. Kollar dik tutularak (Bilek ve dirsekler bükülmeden)sabit ve ritmik bir şekilde göğüse 4-5 cm bastırılır.
5. Arada nabız kontrol edilerek dakikada 60 kez olmak üzere dolaşım başlayıncaya kadar devam edilir.
BAYILMALARDA UYGULANACAK İLKYARDIM KURALLARI 1.Elbiseleri boyundan,göğüsten ve karından gevşetilir.
2.Hastanın beynine kan gitmesini sağlamak için düz bir yerde sırtüstü yatırılarak, ayakları yukarı kaldırılır ve sonrada şok pozisyonunda bekletilir.Kesinlikle başının altına yastık konmaz.
3.Hastaya uyarıcı kokular koklatılır. (Amonyak vb.)
4.Hastanın zorlanmaksızın kendine gelmesi beklenir.
5.Kendine geldiğinde su, çay gibi içecekler azar azar verilmelidir.
GÖĞÜS YARALANMALARINDA İLKYARDIM 1.Yaralı, yarı oturur duruma getirilir
2.Havanın akciğerler dolmasına engel olmak için açık olan yara yerine temiz bir bez kapatıp basınç yapmadan sarılır
3.Kazazedenin ısı kaybı önlenir.
KARIN YARALANMALARINDA İLKYARDIM 1.Hastaya ağızdan yiyecek içecek verilmez.
2.Yaralı başı hafif yüksek, dizlerinin altına rulo edilmiş bir battaniye konularak sırt üstü yatırılır
3.Herhangi bir organ dışarı çıkmış ise asla el sürülmez. Geniş bir gaz bezi varsa serum fizyolojik ile ıslatılarak basınç yapmadan organların üzerine örtülür.
4.Yaralı zaman geçirmeden sevk edilir..
EGZOS ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM 1.Hasta derhal temiz havaya çıkarılır.
2.Şuuru tam kapalı olmayanlar temiz havada derin solunum yaptırılır.
3.Şuuru kapalı veya solunum yapmakta güçlük çeken hastalara suni solunum tatbik edilir.
4.Beden ısısının düşmesini engellemek için üstü örtülür.
5.Hasta en seri şekilde sağlık merkezine gönderilir.
SİNDİRİM YOLU İLE OLAN ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM 1.Zehrin sulanması ve emilimin yavaşlaması için hastalara; süt, yumurta akı, nişasta solüsyonlu su içirilir
2.Kusmasına yardım edilir.
3.Asitle olan zehirlenmelerde, hasta hiçbir zaman kusmaya zorlanmaz.Su ve süt yumurta akı karıştırılarak içirilir.
4.Alkali ile olan zehirlenmelerde:1/4 oranında sirke ile hazırlanmış 500ml. su veya limon suyu içirilir.
KANAMALARDA İLKYARDIM NASIL YAPILIR? 1.Kanayan uzuv (kol,bacak vs.)yükseltilir.
2.Yara üzerine temiz gazlı bez,mendil veya çamaşır parçası konur ve sıkıca bastırılır.
3.Kanama durmazsa kanayan yerin 5 cm yukarı kısmına bandaj uygulanır.
BURUN KANAMASINDA İLKYARDIM NASIL YAPILIR? 1.Burnu kanayan kişinin başı hafifçe öne eğilir.
2.Hasta burun üzerine basınç yapar
3.Bu sırada ağızdan soluk alıp verir ve asla sümkürmez.
BURUN KANAMASINDA HASTANIN BAŞI GERİYE DOĞRU KALDIRILMAZ.
MOTORUN TANIMI VE ÇALIŞMA PRENSİPLERI Yakıttan elde ettiği isi enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelere motor denir.
Yakıtlarına göre motorlar, Dizel-Benzin-LPG’li olmak üzere ayrılırlar. Benzinli motorun yakıtı benzin; Dizel motorun yakıtı Mazot (motorin); LPG'li motorun yakıtı ise LPG gazidir. Silindir diziliş şekillerine göre motorlar sıra tipi, v tipi, yıldız tipi, boksör tipi seklindedir. Soğutma sistemine göre motorlar, su soğutmalı ve hava soğutmalı diye ikiye ayrılır. Yanma sistemine göre motorlar, içten yanmalı ve dıştan yanmalı diye ikiye ayrılır.Araçlardaki motorlar içten yanmalı motorlardır. İçten yanmalı motorlar ise, mazot, benzin ya da motorin yakarlar. Motorlar, çalışma zamanlarına göre, iki zamanlı ve dört zamanlı motorlar diye ikiye ayrılır. Benzinli motorlarda ateşleme, sıkıştırılmış benzin-hava karışımının buji ile ateşlenmesi ile olur. 4 zamanlı motorlarda 4 zaman, sırası ile şöyledir: Emme, sıkıştırma, ateşleme (veya genişleme; is zamanı da denir), egzost. Enjektörlerden püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda yakıt olarak motorin kullanılır. Katalitik konvektör kullanılan araçlarda yakıt olarak, kurşunsuz benzin kullanılır. Bir motorun bazı parçaları şunlardır: mars motoru, piston, segman, piston kolu, silindir kapağı, supap kapağı, eme manifoltu, egzost manifoltu, silindir gövdesi, silindir gömleği, karter, conta, külbütör, emme supap, egzost supap, supap iteceği, krank mili, kam mili, volan dişlisi, eksantrik dişlisidir. Dizel motorda ise bunların dışında, mazot pompası (enjeksiyon pompası) ve enjektör de bulunur. Benzinli motorlarda, üsttekilerin dışında karbüratör, benzin pompası, buji, distribütör, bobin vardır.
ATEŞLEME SİSTEMİ Benzinli motorun ateşleme siteminin bazı önemli parçaları şunlardır: Akü, kontak anahtarı, endüksiyon bobini, distribütör, buji ile distribütör içinde bulunan platin takimi, alçak yüksek gerilim kabloları kondansatör, tevzii makarasıdır. Benzinli motorlarda bujinin görevi ateşlemeyi sağlamaktır. Benzinli motorlarda bulunan distribütörün en önemli görevleri endüksiyon bobininden gelen yüksek voltajı bujilere dağıtmanın yanı sıra, platin ve meksefe yardımıyla yüksek voltajın oluşumunu sağlamak, ayrıca tevzii makarasıyla da elektrik dağıtımını sağlamaktır. Endüksiyon bobini aküden gelen voltajı 15.000 - 25.000 volta çıkarır. Bujilere ateşleme sırasına göre akim dağıtan distribütördür.Motor çalışmazken kontak anahtarı, ateşleme durumunda açık unutulursa platin ya da bobin yanabilir. Aracın belirli bir km.sinden sonra bazı parçaları değişmelidir.Bunlardan biri platin ve bujidir. Ateşleme sistemi ayarlarından biri buji ayarı ve diğeri ise platin ayarı ile avans ayarıdır. Platin meme yapmış ise meksefe (kondansatör) yanabilir. Platin meme yaparsa zımparayla temizlenir. Motorun çalışması sarsıntılı ise, sebebi buji kablolarından birinin çıkmış olması olabilir. Benzinli bir motorda normal yanma olmamasının sebeplerinden biri bujilerin normal ateşleme yapmaması, bir diğeri de platin ayarının bozuk olması ayrıca bujilerin kurum bağlanmış olmasıdır. Bujiler ayarsız ve asınmış ise motor çekişten düşer. Buji ayarları yanlış yapılmış bir aracın egzost dumanı siyahtır. Motorun egzost undan siyah duman çıkması durumunda karışım oranı da kontrol edilmelidir.
YAKIT SİSTEMİ Benzinli motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları şunlardır: yakıt deposu, yakıt pompası, yakıt göstergesi, karbüratör, hava filtresi, emme manifoltu. Dizel motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları şunlardır: yakıt deposu, besleme pompası, mazot filtresi, enjeksiyon pompası, enjektör, ısıtma kızdırma bujileri, yakıt gösgesi. Hava filtresinin görevi, karbüratöre giren havayı süzmek ve sessiz emiş lamaktır.Hava filtresinin tıkanmasını önlemek için basınçlı hava ile temizlemeliyiz.Öte yandan, hava filtresi tıkalı olan motor zengin karışımla çalisor.Filtre yine de temizlenmeden motor hala çalıştırılırsa motor boğulur.Karbüratör, emme manifoltu üzerindedir ve sadece benzinli motorlarda olur.Benzin-Hava karışımını ayarlar. Karbüratörün karıştırma oranı 1/15'tir. Jikle devresinin görevi, soğuk havalarda motorun çabuk çalışmasını sağlamaktır.Jikle devresi karbüratörde bulunur. Jikle kelebeği, karbüratörün hava giriş deliği önünde bulunur.Yağ filtresi yağı süzer ve temizler. Silindir içindeki yanmış gazlar egzost manifoltu ile dışarı atılır.Egzost susturucusu, basınçlı olarak çıkan yanlış gazların sesini azaltır.Eğer aracın egzost undan fazla ses çıkıyorsa susturucu patlak olabilir.Supap ayarı, en önemli motor ayarlarından biridir. Soğuk ve sıcak ayar olarak ikiye ayrılır. Bir aracı kış şartlarına hazırlarken en önemli noktalardan biri hava filtresini kışlık pozisyona almak ve otomatik jikle kışlık pozisyonuna çevirmektir. Araçta yakıt ikmali yapılırken motor stop edilir. Ayağımızı gaz pedalından çeksek bile motorun hala çalışmasını sağlayan devre rölanti devresidir. Yakıtın içinde toz-su-pislik vs. varsa motor tekleyerek çalışır. Yakıt sistemi ayarlarından biri rölanti ayarıdır. Boğulmuş bir motoru çalıştırmak için gaz pedalına sonuna kadar basılarak mars yapılır.Motor ısınınca stop ediyorsa karbüratöre de bakılmalıdır.Araç kullanırken yakıt tasarrufu için hava filtresi temizlenmeli, Karbüratör ayarları yapılmalı,Jikle devresi açık unulmamalıdır,Rölanti yüksek olmamalıdır, Eskimiş bujiler temizlenmeli, Lastik hava basınçları normal olmalıdır, Fren ayarlarının siki olmaması, Uygun viteste gidilmesi, Debriyaj kaçırması olmamalıdır, Saatte 90/100 km hızın geçilmemesi gerekmektedir. Aracın fazla yakıt yaktığını anlamak için eksozuna bakılır. Eğer egzost rengi siyahsa fazla yakıt yakıyor olabilir.
YAĞLAMA SİSTEMİ Yağlama sisteminin parçaları: Karter-yağ pompası, Filtre, Gösterge, Seviye çubuğu, Yağ kanallarıdır.Motorda yağın bazı görevleri: Sürtünmeyi azaltmak, Aşınmayı önlemek, Silindir ve segmanlar arası boşluğu doldurup sızdırmazlığı sağlamak, Soğutmaya yardımcı olmak, Aşınmadan dolayı oluşan pislikleri temizlemektir. Karterin önemli görevlerinden bazıları: Motor bloğunun altını kapatmak ve yağa depoluk etmektir. Araçta motor yağı kontrol edilirken kontak anahtarı kapatılır ve 4-5 dakika beklenir.Yağ ölçümü yapılırken araç düz durumda olmalıdır. Yağ seviyesi yağ çubuğuyla ölçülür, ve yağın seviyesi yağ çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır. Yağ seviyesi normalin çok altında iken motor çalıştırılırsa motor ısınır ve yanar.Motor yağı değiştirilirken motor sıcak olmalıdır. Motorlarda genellikle 20-50 W numara motor yağı kullanılır.Motorun yağı karterin altındaki tapa açılarak boşaltılır. Yeni motor yağı ise supap muhafaza kapağı üzerindeki kapaktan doldurulur.Motor yağı ve yağ filtresi belli km. mutlaka değiştirilmelidir.Motorda yağ basıncı yoksa, yağ yok, filtre tıkalı,yağ pompası arızalı,ya da yağ müşiri arızalı olabilir. Motorun yağ eksiltmesinin sebeplerinden bazıları: Karter contasının yırtılması, segman ya da silindirlerin aşınması, karterin delik olması, tapadan. Yağ yakan motorun eksozundan mavi duman çıkar. Marsa basılıp motor çalıştırıldığında yağ lambasının sönmesi gerekir. Motor çalıştığı sürece yağlamanın olup olmadığı motor yağ göstergesinden takip edilebilir. Motor çalışırken yağ göstergesinde anormallik görülürse motor hemen durdurulur.
SOĞUTMA SİSTEMİ Su ile soğutma sisteminin bazı parçaları: Radyatör, Vantilatör,Devir daim pompası,Termostat,Hararet (isi) gösterici,Hararet (isi) müşiri,İlave su kabı,Fan motorudur. Radyatör, soğutma suyuna depoluk eder. radyatörün altında su boşaltma musluğu vardır.Termostat silindir kapağı su çıkışındadır. Motorun sıcaklığını çalışma sıcaklığında sabit tutar.Devir daim pompası vantilatör kayışından hareket alır. Radyatördeki soğuk suyu su kanallarına yollar. Hava sogutmalı motoru, su soğutmalı motordan ayıran bir diğer özellik hava sogutmalı motorda radyatör ve su pompasının olmamasıdır. Vantilatör kayışı V seklindedir. Kayış gerginliği 1-1,5 cm civarındadır . Vantilatör kayışı hareketini krank mili kasnağından alır ve vantilatör kayışı devir daim pompası ve alternatörü (şarj dinamosunu) çalıştırır. vantilatör kayışı koparsa motor hararet yapar.Soğutma sisteminde su azalıyorsa silindir kapak contası arızalı veya radyatör delik,radyatör kapağı bozuk,radyatör hortum ve kelepçeleri arızalı veya delik,kalorifer hortumları delik veya termostat arızalı olabilir. Motorun hararet yapmasının nedenleri: ->Radyatör peteklerinin tıkanması, ->radyatörde suyun azalması, ->vantilatör kayışının gevsek veya kopuk olması, ->termostatın arızalı olması, ->motor yağının azalması, ->motor soğutma suyu kanallarının tıkalı olması, ->uygun vites ve hızda gidilmemesi, ->otomatik fanin arizalı olmasıdır. Radyatöre konacak suyun seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır.Çok sıcak motora rölantide çalışırken ilik ve kireçsiz su konur.Motor bloğundaki su kanalları pastan ya da kireçten tıkanmış ise motor fazla ısınır.Radyatöre konacak suyun içilecek temizlikte ve temiz su olması gerekir.Su olduğu halde motor fazla ısınıyorsa, termostat arızalıdır.Donmayı önlemek için radyatöre antifriz ilave edilir.Termostadi sökülmüş motor, gereğinden soğuk çalışır aşınmalar artar ve verim düşer.Motorun çok sıcak çalıştırılması motoru çekişten düşürür. Motor çok sıcakken radyatöre soğuk su konursa silindir kapağı ve blok çatlayabilir.Çok sıcak bir motorda radyatör kapağı ıslak bir bezle tutulup hafifçe gevşetilir ve buhar tamamen atılınca radyatör kapağı açılır.Araçta isi (hararet) göstergesi çalışmıyorsa isi müşiri arızalı olabilir. Motor, çalıştıktan sonra çalışma sıcaklığına gelmiyorsa kalorifer hortumlarında kaçak olabilir.Motor ısısının aniden yükselmesinin sebebi kayış kopması olabilir.
MARŞ SİSTEMİ >Mars sistemi motora ilk hareketi verir. Parçaları: akü,kontak anahtarı,mars motoru,volan, Marsa basıldığında mars motorunun bediks dişlisi volanın üzerindeki dişlilerle kavrasir ve volanı döndürür.Volan da krankı döndürerek, motora gerekli ilk hareketi verir. Mars durumunda mars motoru hiç dönmüyorsa: akü bitik,akü kutup başları gevsek,akü kutup başları oksitli,mars otomatiği arızalı,mars motoru sargıları arızalı ya da sigortası atik olabilir. Motor çalışırken mars yapılırsa volan dişlisi, mars motoru ve mars dişlisi zarar görür.Marsa basıldığında mars motoru dönmez, korna da çalmaz ise sorun aküde-kutup başlarında olabilir. Akü başka bir aküyle takviye yapılacaksa her iki akünün (+) kutup başları (+) kutup başlarıyla, (-) kutup başları ise (-) kutup başlarıyla birleştirilir. Her iki akünün de voltajı ayni olmalıdır.Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılmaz. Marsa basma süresi 10-15 saniyedir. Fazla basılırsa akü biter.Mars yapıldığında tik diye bir ses gelip, mars motoru çalışmıyorsa akü kutup başları gevsek olabilir. Vantilatör kayışı hareketini volan kasnağından alır ve pervaneyi -devir daim pompasını- şarj dinamosunu çevirir. Kayış koparsa vantilatör pervanesi - devir daim pompası ve şarj dinamosu hareket.
ŞARJ SİSTEMİ Şarj sistemi, motor çalışmaya başladığı andan itibaren aracın elektrik ihtiyacını karsılar ve aküyü şarj eder. Şarj sisteminin parçaları: alternatör,konjektör (regülatör),şarj lambası,vantilatör kayışıdır.Alternatör, krank mili kasnağından vantilatör kayışı ile aldığı mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Bazı araçlarda alternatör değil, şarj dinamosu bulunur. Konjektör (regülatör), alternatörün ürettiği elektriğin volt ve akimini ayarlar.Aracın devri arttıkça alternatörden çıkan akim ve voltajı ayarlar, tesisata ve aküye gönderir.Şarj lambası, şarj sisteminin çalışmadığını ikaz eder. Yani alternatör, konjektör vs. arızasını belirtir. Bir araç için gerekli elektrik enerjisini şarj sistemi üretir. Akü, motor çalışmazken ışık ve özel elektrikli alıcıları besler.Vantilatör kayısı çok siki ise alternatör yatakları bozulabilir.Vantilatör kayısının koptuğu "ilk olarak" şarj ikaz lambasından anlaşılır.Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çekince far ışıkları zayıflıyorsa akü zayıflamış olabilir.Motor çalıştığı halde şarj ikaz lambası yanıyorsa vantilatör kayışı gevsek olabilir ya da alternatör kablo bağlantıları gevsek veya alternatör kömürü aşınmış olabilir. Aracın durdurulup kontağın hemen kapatılması gereken hallerden bazıları: - Şarj ikaz lambasının yanması. - Motordan ani bir sarsıntı ya da ses - Yağ lambalarının yanmasıdır . Konjektör ayarı bozuksa akünün su kaybı çok olur. Araçta ampuller sık sık patlıyorsa veya akü su kaybı fazlaysa veya konjektör arızalı olabilir.Marsa basılıp motor çalıştığında şarj ikaz lambası sönmelidir.
AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ Aydınlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park lambası, sis lambası, plaka lambası, gösterge lambası, iç aydınlatma lambası, bagaj aydınlatma lambası, gibi lambalar vardır.İkaz sisteminde, sinyaller, fren ikaz lambaları, geri vites lambası, korna bulunur.Her elektrik elemanı gibi araçlarda bulunan aydınlatma ve ikaz sistemi gibi elektrikli devrelerde de: akü, kablolar, kablo bağlantıları, sigortalar, açma kapama düğmeleri ya da kolları, ve alici olarak da ampuller bulunmaktadır. Bu sistemlerin en önemli arızaları:
kısa devre,kablo kopukluğu, akü bitmesi,akü kutup başı oksitlenmesi veya akü kutup başı gevşekliği, ampul yanması,sigorta atması,anahtarların arızalanmasıdır.Fren müşiri ikaz sisteminin bir parçasıdır. Farlardan bir kısmı ya da hiçbiri yanmıyorsa, sigortası atik olabilir.Flaşör arızalanınca sinyal lambası yanmaz. Sigortalar atıksa bunun yerine ayni amperde sigorta takılır.Far anahtarı bozuksa farlar yanmaz. Isı göstergesi çalışmıyorsa, isi göstergesi müşiri arızalı olabilir.Aracın fren lambaları yanmıyorsa, fren müşiri arızalı olabilir.Fren lambalarından biri yanmıyorsa, yanmayan lambanın ampulü yanmış olabilir.Farların bakimi yapılırken, far ayarı yapılır. Farlardan biri sönük yanıyorsa far kablo bağlantısı gevşemiş veya paslanmış olabilir.Sigortanın görevi, kısa devre olduğunda sistemi korumaktır.
GÜÇ AKTARMA ORGANLARI Güç aktarma organları sırasıyla: Debriyaj, vites kutusu, şaft, diferansiyel, akslar, tekerleklerdir. Diferansiyelin görevi, gücü arttırmak, kendine gelen hareketi 90 derece kırıp akslar yardımıyla tekerleklere iletmek, virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat viraj almayı temin etmektir. Kavrama (debriyaj) motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır. Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler. Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar. Araç hareket halindeyken ayağımız debriyaj pedalı üzerinde devamlı durursa debriyaj balatası aşınır.Aracın ilk çalışması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra debriyaj pedalına sonuna kadar basmanın faydası vardır. Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır. Debriyaj teli koparsa araç vitese geçmez. Vites değiştirirken debriyaj pedalına basılır. Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilip yeniden basılır.Aktarma organlarında yağ olarak, dişli yağı kullanılır. Vites değiştirirken ses geliyorsa, debriyaja tam basılmamıştır.Ani ve sert duruş kalkış yapmak debriyaj balatasını sıyırabilir. Vites kutusu bakimi yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat edilir.
LASTİKLER Lastiklerin yeri, her altı ayda bir ya da her 10.000 km'de yer değiştirilerek aşınmalar denklenmelidir.Lastiklerdeki ağırlık dengesinin bozukluğu demek olan balans oluşursa araçta titreşim oluşur.Bu titreşimler en çok direksiyon simidinde issedilir. Lastik değiştirilirken kriko takılınca el freni çekili olmalıdır. Lastiklere normalden az hava basılırsa lastikler sürekli olarak ortadan aşınırlar ve araç titrer.Aracın lastikleri araca binileceği zaman kontrol edilir. Dubleks lastik iç lastiği olmayan lastiktir. Karlı havalarda zincir çekici tekerlerin ikisine de takılır. Isınmadan dolayı lastik hava basıncı artmışsa hiçbir şey yapılamaz.Laktiklerin üzerindeki rakamlar lastik ebatlarını belirtir.Bir tekere dubleks, diğer tekere samyelli lastik takılırsa araç bir tarafa çeker.Bijonlarin temizliği kuru bezle yapılır.
FRENLER Araçta el freni duran aracı sabitlemek için kullanılır. El freni kopmuş ise el freni tutmaz. El freni çekili durumda unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır ve fren tutmaz. Araç üzerinde 3 tip fren bulunur:-Motor freni (kompresyon freni) -Ayak freni-El freni
Ayak freni 3 tiptir:-Hidrolik fren-Havali fren
-Karma fren sisteminin bazı parçaları şunlardır:-Fren pedalı-Merkez pompası-Fren boruları-Tekerlek silindirleri-Fren diski-Fren balatası-Kampanalar
-Fren ayar sistemleri Havali frenli bir araçta üsttekilere ilaveten hava tüpü ve kompresör bulunur.ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır. Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren hidroliği yok veya azalmış hatta fren ayarları geçsek olabilir. Fren sistemine yağ sızmış olabilir. Fren sisteminde kaçak olabilir.Soğuk havalarda el freni çekil durumda bırakılırsa fren balataları donarak yapışır.Fren sisteminde hidrolik azalmışsa hidrolik yağı ile takviye edilir. Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur. Araç çalışıyor fakat hareket ettirilemiyorsa el freni çekik olabilir. Aracın kampanaları aşırı ısınmışsa fren ayarları bozuk olabilir.Ön lastiklerin biri yeni biri eskiyse frenlerken araç bir tarafa çeker. Westinghouse tipi frenli bir arabada hareket halinde iken motor stop ettirilirse asla fren tutmaz. Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden kaldırılamaz.
ÖN DÜZEN SİSTEMİ Ön düzen sistemi, aracın dönüsünü sağlar. Direksiyon simidi, direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot, rot başı bu sistemin bazı parçalarıdır. Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir. Araçta çekme, gezme vs. varsa servise gidilmelidir. Kamber/ Kaster/ King-pim/ rot ve direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır.Ayarsızlık ve dişlilerin aşınması, direksiyon boşluğu artırır.Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır.Ön düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır. Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır.
SÜSPANSİYON SİSTEMİ Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve gövdesiyle birleştirildiği sistemdir.Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar (makaslar) ve amortisörlerden oluşur. Helezon yaylar otomobil türü araçlarda makaslar ise genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır. Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır.Yayların salınımını amortisör kontrol eder.
BAKIMLAR Günlük bakımda motorun yağına, suyuna, fren hidroliğine, yakıtına, lastik hava basınçlarına, ışık ve ikaz sistemlerine bakılır. Haftalık bakımda vantilatör kayışı gerginliği, akü bakimi yapılır.Akü bakimi yaparken akü dış yüzeylerinin ve kutup başlarındaki oksitlerin sodalı su ve sıcak su ile temizlenmesine, plakaların 1 cm üzerine kadar saf su ilave edilmesine, eleman kapak deliklerinin açık tutulmasına, kisin akü donmasın diye akü tam şarj ettirilir, dijital göstergeli araçta asla akü takviyesi yapılmaz. Akü kendiliğinden boşanıyorsa akünün üst kısmında pislik birikmiştir.Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları çıkarılır.Akü 2 kutup başı arasında her iki kutup başına değen bir madeni parça konsa akü kısa devre olup patlar. Yağlı tip hava filtresinin bakimi yapılırken sökülen parçalar gaz yağı ile temizlenir.Yeni bir araçta 0-2000 km arası ilk kullanım süresine rodaj denir.Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir.Rodaj süresince aşırı sürat yapılmaz, ani duruş kalkış yapılmaz, motor tam güç konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez.
DİZEL MOTORA AİT BAZI BİLGİLER Dizel motorlarda silindire sadece hava doldurulur ve yanma sıkıştırılmış havanın üzerine enjektörden yakıt püskürtülmesiyle sağlanır. Dizel motorların yakıt sisteminde günlük yapılacak islerden biri mazot-su ayırıcısı veya filtre ya da yakıt deposundan yakıt sisteminin suyunun alınmasıdır. Dizel motorlarda yanma enjektörden yakıt püskürtmekle olur.Enjektörler kendilerine enjeksiyon pompasından gelen mazotu silindirlerdeki sikistirilmis havanın içine püskürterek yanmayı sağlarlar. Enjeksiyon pompası, besleme pompası ile depodan gelen yakıtı basınçlı olarak enjektörlere yollar. Dizel motorun çalışmamasının bir nedeni, hava yapmış olmasıdır. Hava yapmanın nedenleri: -yakıtın bitmesi,
-boru ve rekorların gevşemesi,-yakıt borularının sökülmesi,-filtrenin temizlenmesi veya değişmesidir. Dizel motorlarda egzost dumanı siyah çıkıyorsa yakıt pompasına, enjektöre ve hava filtresine bakılır. Ayrıca dizel motorlarda mars yapıldığında mars motoru dönüyor ancak motor çalışmıyorsa yakıt filtresi de takılı olabilir. Özellikle soğuk havalarda dizel motoru kolay çalıştırabilmek için kızdırma bujileri kullanılır.
TRAFİK ve ÇEVRE BİLGİSİ DERS ÖZETLERİ
A) Genel Tarifler: TRAFİK : Yayaların ve araçların karayolları üzerindeki hal ve hareketleridir.
KARAYOLU (YOL) : Trafik için, kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlardır.
GEÇİŞ ÜSTÜNLÜĞÜ : Görev sırasında, belirli araç sürücülerinin can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartı ile trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmamalarıdır.
GEÇİŞ HAKKI : Yayaların veya araç kullananların, yolu kullanmak sırasındaki öncelik hakkıdır.
DURMA : Her türlü trafik zorunlulukları dışında araçların insan indirmek ve bindirmek, eşya yüklemek, boşaltmak veya beklemek amacıyla kısa süre için durdurulmasıdır.
PARTETME : Araçların, durdurma ve duraklaması gereken haller dışında bırakılmasıdır.
B) Karayolu İle İlgili Tarifler: İKİ YÖNLÜ KARAYOLU : Taşıt yolunun her iki yöndeki taşıt trafiği için kullanıldığı karayoludur.
TEK YÖNLÜ KARAYOLU : Taşıt yolunun yalnız bir yöndeki taşıt trafiği için kullanıldığı karayoludur.
BÖLÜNMÜŞ KARAYOLU : Bir yöndeki trafiğe ait taşıt yolunun bir ayırıcı ile belirli şekilde diğer taşıt yolundan ayrılması ile meydana gelen karayoludur.
ERİŞME KONTROLLÜ KARAYOLU (Otoyol - Ekspres yol) : Özellikle transit trafiğe tahsis edilen, belirli yerle ve şartlar dışında giriş ve çıkışın yasaklandığı, yaya, hayvan ve motorsuz araçların giremediği, ancak izinli motorlu araçların yararlandığı ve trafiğin özel kontrole tabi tutulduğu karayoludur.
GEÇİŞ YOLU : Araçların bir mülke girip çıkması için yapılmış olan karayolu üzerinde bulunan kısmıdır.
BAĞLANTI YOLU : Bir kavşak yakınında karayolu taşıt yollarının birbirine bağlanmasını sağlayan, kavşak alanı dışında bulunan karayoludur.
BANKET : Yaya yolu ayrılmamış karayolunda, taşıt yolu kenarı ile şev başı veya hendek iç üst kenarı arasında kalan ve olağan olarak yayaların ve hayvanların kullanacağı, zorunlu hallerde de araçların faydalanabileceği kısımdır.
PLATFORM : Karayolunun, taşıt yolu (kaplama) ile yaya yolu (kaldırım) veya banketinden oluşan kısmıdır.
KAVŞAK : İki veya daha fazla karayolunun kesişmesi veya birleşmesi ile oluşan ortak alandır.
TALİYOL : Genel olarak üzerindeki trafik yoğunluğu bakımından bağlandığı yoldan daha az önemde olan yoldur.
ANAYOL : Ana trafiğe açık olan ve bunu kesen karayolundaki trafiğin bu yolu geçerken veya bu yola girerken, ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirlenmiş karayoludur.
OKUL GEÇİDİ : Genel olarak okul öncesi, ilk öğretim ve orta dereceli okulların çevresinde özellikle öğrencilerin geçmesi için taşıt yolundan ayrılmış ve trafik işaretiyle belirlenmiş alandır.
DEMİRYOLU GEÇİDİ (hemzemin geçit) : Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersiz geçitlerdir.
C) Araçlara İlişkin Tanımlar: OTOMOBİL : Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka en çok yedi oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır. Bunlardan taksimetre veya tarife ile yolcu taşıyanlara "taksi otomobil", adam başına ücretle yolcu taşıyanlara "dolmuş otomobil" denir.
MİNİBÜS : Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka sekiz ile on dört oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır.
OTOBÜS : Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka en az on beş oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır. Troleybüsler de bu sınıfa girer.
KAMYONET : İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3500 kg.'ı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır.
KAMYON : İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3500 kg.'dan fazla olan ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıtlardır.
ÇEKİCİ : Römork ve yarı römorkları çekmek için imal edilmiş olan ve yük taşımayan motorlu taşıtlardır.
ARAZİ TAŞITI : Karayollarında yolcu ve yük taşıyabilecek şekilde imal edilmiş olmakla beraber, bütün tekerlekleri motordan güç alan ya da alabilen motorlu taşıttır.
GABARİ : Araçların, yüklü veya yüksüz olarak karayolunda güvenli seyirlerini temin amacı ile uzunluk, genişlik ve yüksekliklerini belirleyen ölçüdür. (Genişlik:2,5 m ; Yükseklik:4 m)
AZAMİ AĞIRLIK : Taşıtın güvenle taşıyabileceği azami yüklü ağırlığı.
DİNGİL AĞIRLIĞI :Araçta aynı dingile bağlı tekerleklerden, karayolu yapısına aktarılan ağırlıktır. (Tek dingil: 10 ton, iki dingil 18 ton)
TRAFİK POLİSİNİN HAREKETLERİ Trafik polisinin duruş ve pozisyonuna göre, polis hazır olda veya kollarını açmış ise trafik polisinin ön ve arka kısmı trafiğe kapalı, sağ ve sol tarafı trafiğe açıktır.
Trafik polisi elinin birini havaya kaldırmışsa bütün yollar trafiğe kapalıdır.
IŞIKLI TRAFİK İŞARET CİHAZLARI 1) Kırmızı ışık: Yolun trafiğe kapalı olduğunu gösterir. Aksine bir işaret yoksa, durup beklenir.
2) Sarı ışık: Uyarı anlamındadır. Kırmızı ışıkla birlikte yanarsa hazırlan yol trafiğe açılmak üzeredir. Yeşil ışıkla birlikte yanarsa yol trafiğe kapanmak üzeredir.
3) Yeşil ışık: Yolun trafiğe açık olduğunu gösterir.
4) Fasılalı ışık: Kırmızı ise dur, sarı ise dikkatli geç anlamındadır.
5) Yazılı ve sesli ışık: Araç trafiğine göre yaya trafiğini düzenler ve yayalara hitap eder.
YOL ÇİZGİLERİ Devamlı yol çizgileri: İki şerit ve iki yönlü karayolunda, dönemeç tepe üstü, kavşak yaya ve okul geçidi, demiryolu geçidi, dar köprü ve tünel gibi yerlerin yaklaşımında şerit değiştirilemeyeceğini ve öndeki araçların geçilemeyeceğini belirler.
Kesik yol çizgileri: Trafik kurallarına uymak şartıyla sürücülerin, yol ve trafik durumuna uygun olduğunda, öndeki araçları geçmek için şerit değiştirebileceğini gösterir.
Devamlı ve kesik yol çizgileri: Yan yana çizilmiş devamlı ve kesik yol çizgilerinin bulunduğu yerlerde sürücüler, manevra başlangıcında kendilerine en yakın olan çizginin anlamına göre davranırlar.
Yan yana iki devamlı çizgi: Bu çizgi, yolu bölünmüş yol durumuna getirdiğinden, bu çizgi boyunca karşı yönün kullandığı şeritlere girilmez. NOT: Bir kişi sürekli olarak 5 saat, yarım saat dinlendikten sonra 4 saat daha araç kullanabilir.24 saatte bir kişi toplam 9 saat araç kullanabilir.
NOT: Alkollü iken araç kullananlara para, puan ve 3 ay trafikten men cezası verilir.Uyuşturucu kullananlara sürekli olarak trafikten men, para ve hapis cezası verilir.
NOT: Bir yıl içinde 100 hata puanını dolduranlara 2 ay trafikten men, aynı yıl içerisinde 2 defada 100 hata puanını dolduranlara 4 ay trafikten men, 3 defa dolduranlara tamamen trafikten men cezası verilir.
KARAYOLUNUN KULLANILMASI KURALLARI Karayolları, toplumun her kesiminin yararlandığı, kamuya açık, dolayısıyla, konulan kurallara, kısıtlamalara, yasaklara uyulması gereken yerlerdir. Karayollarımızda trafiğin akışı sağdandır. Aksine bir işaret veya hüküm bulunmadıkça araç sürücüleri aşağıdaki kurallara uymak zorundadır.
Sürücüler:
1- Araçlarını, durumun elverdiği oranda gidiş yönüne göre yolun en sağından sürmek.
2- Yol çok şeritli ise, trafik durumuna göre hızının gerektirdiği şeritten gitmek.
3- Şerit değiştirmeden önce, gideceği şeritte araçların güvenle geçişlerinin tamamlamalarını beklemek.
4- Trafiği aksatacak ya da tehlikeye sokacak şekilde şerit değiştirmemek.
5- Gidişe ayrılan yol bölümünün en sol şeridini sürekli olarak işgal etmemek.
6- İki yönlü, dört veya daha fazla şeritli yollarda, motosiklet, otomobil, kamyonet, minibüs ve otobüs dışındaki araçları sürenler, geçme ve dönme dışında en sağ şeridi izlemek zorundadırlar.
Ayrıca sürücülerin; 1- Geçme, durma, duraklama, dönme ve park etme gibi haller dışında şerit değiştirmeleri.
2- İki şeridi birden kullanmaları.
3- Araçların cinsine ve hızına uygun olmayan şeritten gitmeleri.
4- Kavşaklara yaklaşırken, yerleşim yerleri içinde 30 metre, dışında 150 metre mesafe içinde şerit değiştirmeleri.
5- İşaret vermeden şerit değiştirmeleri yasaktır.
HIZ KURALLARI Aksine işaret bulunmadıkça yerleşim yeri dışında ve içinde römorksuz taşıt cinsleri için en çok hız sınırları aşağıda gösterilmiştir.
ARACIN CİNSİ Yerleşim yerlerinde Yerleşim yeri dışında
Otomobillerde 50km/s 90km/s
Otobüs,minibüs,kamyon ve kamyonetlerde 50km/s 80km/s
Arazi taşıtlarıyla motosikletlerde 50km/s 70km/s
Tehlikeli madde taşıyıcılar ile özel yük taşıma izni belgesiyle veya özel izin belgesiyle karayoluna çıkan araçlarda 30km/s 50km/s
Motorlu bisiklet ve bisikletlerde 30km/s 50km/s
Traktör,arızalı bir aracı çeken araçlarda ve iş makinesinde 20km/s 20km/s
Not: Römorksuz bir araca römork takılırsa, aracın hızı saate 10 km. daha düşük olmalı.
Takip mesafesi: Hareket halindeki iki araç arasındaki mesafeye denir.Takip mesafesi hızın yarısı kadar mesafedir. Örneğin hızı 90km/s olan bir aracın takip mesafesi 45m olmalıdır.
Not: Bir aracın 2 saniyede kat ettiği yol takip mesafesi kadardır.
ÖNDEKİ ARACI GEÇME KURALI Sürücülerin önlerinde giden aracı geçmeleri için:
1. Arkasından gelen bir başka sürücünün geçmeye başlamamış olmasına,
2. Önünde giden sürücünün bir başka aracı geçme niyetini belirten uyarma işaretini vermemiş bulunmasına.
3. Geçeceği aracın hızıyla, geçme esnasındaki kendi hızını da dikkate alarak, iki yolarda da karşıdan gelen trafik dahil, yolu kullananların tümü için tehlike veya engel yapmadan geçme için kullanacağı şeridin yeteri kadar ilerisinin görüşe açık ve boş olmasına,
4. Geçişin, geçilen araçlar için bir güçlük yaratmayacak şekilde ve araçlarının bu geçişe uygun durumda bulunmasına dikkat etmeleri mecburidir.
ÖNDEKİ ARACI GEÇMENİN YASAK OLDUĞU YERLER Sürücüler;1. Geçmenin herhangi bir trafik işaretiyle yasaklandığı yerlerde,
2. Köprülerde, tünellerde, kavşaklarda, demiryolu geçitlerinde, görüşün yetersiz olduğu tepe üstü ve virajlarda, önlerindeki araçları geçmeleri yasaktır.
Sağa dönüşler:1. Dönüş işareti vermeye,
2. Sağ şeride veya işaretle dönüş izni verilen şeride girmeye,
3. Hızını azaltmaya,
4. Dar bir kavisle dönüş yapmaya mecburdurlar.
Sola dönüşler:1. Dönüş işareti vermeye,
2. Yolun gidişe ayrılmış olan kısmının soluna yanaşmaya,
3. Hızını azaltmaya,
4. Dönüşe başlamadan, varsa sağdan gelen taşıtlara ilk geçiş hakkını vermeye,
5. Dönüş sırasında, karşıdan gelen ve emniyetle duramayacak kadar kavşağa olan araçların geçmesini beklemeye,
6. Gireceği yolun gidişe ayrılan kısmına girmek üzere, arkadan gelen ve sola dönecek diğer taşıtları engellememek için dönüşünü geniş kavisle yapmaya,
7. Dönüş sırasında ilk geçiş hakkını, kurallara uygun olarak karşıya geçen yayalara, varsa bisiklet yolundaki bisikletlere vermeye mecburdurlar.
Araç sürücülerinin:1- Bağlantı yollarında geri gitmeleri,
2- Tek yönlü yollarda, duraklama veya park manevrası dışında geri gitmeleri,
3- İki aracın emniyetle geçemeyeceği kadar dar olan iki yönlü yol kesimlerinde, karşılama ve geçiş kolaylığı dışında, geri gitmeleri,
4- Daha geniş yollarda geriye giderken manevra dışında şerit değiştirmeleri,
5- Trafiği yoğun olan yollarda geriye dönmeleri yasaktır.
Trafik polisi, ışıklı trafik işaret cihazları veya trafik işaret levhaları bulunmayan kavşaklarda;
1- Bütün araçlar geçiş üstünlüğüne sahip araçlara görev anındayken öncelik verir.
2- Bütün sürücüler doğru geçmekte olan tramvay hattı bulunan yoldan geçen araçlara,
3- Bölünmüş yola çıkan sürücüler bu yoldan geçen araçlara,
4- Tali yoldan çıkan sürücüler ana yoldaki sürücülere,
5- Dönel kavşak dışındaki sürücüler, dönel kavşak içindeki araçlara,
6- Bir iz veya mülkten karayoluna çıkan sürücüler, karayolundaki araçlara
ilk geçiş hakkını vermek zorundadır.
GEÇİŞ ÜSTÜNLÜĞÜ: Görev sırasında, belirli araç sürücülerinin, can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla, trafik kısıtlama ve yasaklamalarına bağlı olmamalarına denir.
1- Ambulanslar
2- İtfaiye araçları
3- Polis araçları
4- Sivil savunma araçları
5- Koruyan ve korunan araçlar
NOT: Geçiş üstünlüğüne sahip araçların 150 metreden görülür lambaları olmalıdır.150 metreden duyulur sirenleri olmalıdır.
NOT: Sarı tepeli lambalı araçlar geçiş üstünlüğüne sahip değildir. Sarı tepe lambası araçlara kendilerini belli etmek için takarlar diğer araç kullananlar da daha dikkatli araç kullanırlar.
DURAKLAMANIN YASAK OLDUĞU YERLER: 1- Duraklamanın yasaklandığının bir trafik işaretiyle belirtilmiş olduğu yerlerde.
2- Sol şeritte (raylı sistemin bulunduğu yollar hariç).
3- Yaya ve okul geçitleri ile diğer geçitlerde.
4- Kavşaklar, tüneller, rampalar ve bağlantı yollarında ve buralarda yerleşim merkezleri içinde 5 metre , yerleşim merkezleri dışında 100 metre mesafede.
5- Görüşün yeterli olmadığı tepe üstlerine yakın yerlerde ve dönemeçlerde.
6- Duraklayan veya park eden araçların yanında.
7- Otobüs ve taksi duraklarında.
8- İşaret levhalarına, yaklaşım yönünde ve park izni verilen yerler dışında, yerleşim birimi içinde 15 metre, yerleşim birimi dışında 100 metre mesafede.
9- Zorunlu haller dışında, yerleşim yerleri dışındaki karayollarında, taşıt yolu üzerinde duraklamak yasaktır.
PARK ETMENİN YASAK OLDUĞU YERLER: NOT: Duraklamanın yasak olduğu her yerde park etmek de yasaktır.
NOT: Kavşaklarda park etme yasağı şehir içerisindeki kavşaklarda 30 metre, şehir dışında 150 metre park etmiş iki araç arasında 1,5 metre olmalıdır.
ARAÇ IŞIKLARININ KULLANILMASI: a) Uzağı gösteren ışıklar (uzun huzmeli farlar):
Yerleşim birimleri dışındaki karayollarında geceleri seyrederken, yeterince aydınlatılmamış tünellere girerken, benzeri yer ve hallerde uzağı gösteren ışıkların yakılması zorunludur.
a) Yakını gösteren ışıklar (kısa huzmeli farlar):
Geceleri, yerleşim birimleri dışında karayollarındaki karşılaşmalarda bir aracı takip ederken, bir aracı geçerken yan yana gelinceye kadar ve yerleşim birimleri içinde, gündüzleri ise görüşü azaltan sisli, yağışlı ve benzeri havalarda yakını gösteren ışıkların yakılması mecburidir.
NOT: Kısa farla 25 m. , uzun farlar 100 m. ileriyi aydınlatır.
Işıkların kullanılmasına ilişkin esaslar:
1- Dönüş ışıklarının "geç" anlamında kullanılması,
2- Sadece park ışıkları yakılarak araç sürülmesi,
3- Karşılaşmalarda ışıkların söndürülmesi,
4- Yönetmeliklerde gösterilen esaslara aykırı ışık takılması ve kullanılması,
5- Sis ışıklarının; sis, kar, şiddetli yağmur halleri dışında ve geceleri yakını ve uzağı gösteren ışıklarla aynı zamanda kullanılması,
6- Yönetmelik esaslarına uygun olarak takılan ışıkların da amaç dışında ve gereksiz kullanılması
yasaktır.
ARIZALI ARAÇLARIN ÇEKİLMESİ 1- Freni arızalı olmayan araçların çekilmesi:
- Çekme halatı, çekme zinciri veya çekme demiri ile çekilir.
- Çekme halatının uzunluğu en fazla 5m. olmalıdır.
- Halatın uzunluğu 2,5m. geçerse kırmızı yansıtıcı bağlanmalı.
- Hız saatte 20km olmalı.
2- Freni arızalı olan araçların çekilmesi:
- Çeki demiri ile çekilmeli.
- Demir uzunluğu en fazla 1m. olmalı.
- Hız saatte 15km. geçmemeli.
NOT: Her iki durumda da yolcu ve yük taşınmamalı.
OKUL TAŞITININ ÇALIŞTIRILMA ESASLARI: 1- Okul taşıtının "DUR" işareti yakıldığında, diğer bütün araçlar duracak, öğrenci indirme bindirme işlemi bitinceye kadar okul taşıtı geçilmeyecektir.
2- "DUR" işareti sadece öğrenci indirme bindirme işlemi sırasında yakılacak, bu ışık frene basıldığında yanan ışıkla birlikte yanmayacak.
3- Okul taşıtlarına, taşıma sınırını aşacak sayıda öğrenci bindirilmeyecektir.
4- Taşıt içi düzenini sağlamak ve taşıta iniş ve binişlerde öğrenciye yardımcı olmak üzere okul taşıtında bir rehber öğretmen veya kişi bulunacaktır.
5- Öğrencilerin kolayca yetiştiği cam ve pencereler sabit olacaktır.
NOT: Okul taşıtlarının arkasında 30cm. çapında kırmızı dur lambası olmalıdır.
NOT: Hatalı park olursa parasını araç sürücüsü ya da sahibi öder.
NOT: Şehir merkezinde kamyon, otobüs ve traktör park yapamaz.
TEHLİKELİ MADDE TAŞINMASI: Tehlikeli madde taşıyan araçlar, şehir içerisinde 30km. şehir dışında 50km. hızla gidebilir. (Eğer boş ise, kendi sınıfının hızı ile)
NOT: Dolum veya boşaltım sırasında kıvılcım çıkaran nesnelere en fazla 30m. yaklaşır, park anında 20m. takip mesafesi 50m. olmalıdır.
NOT: Tehlikeli madde taşıyan araçlarda 6kg. iki adet yangın söndürme cihazı ve temizlik anında tanker içindeki aydınlatma feneri de 6 voltluk pil olmalıdır.
NOT: Arıza anında başka bir gözcü bulunmalıdır.
OTOYOL KURALLARI: Erişme kontrollü karayolu:
Özellikle transit trafiğe tahsis edilen, belirli yerler ve şartlar dışında giriş ve çıkışın yasaklandığı, yaya, hayvan ve motorsuz araçların giremediği, ancak izin verilen motorlu araçların yararlandığı ve trafiğin özel kontrole tabi tutulduğu karayoludur.
Otoyola her yerden giriş veya çıkış yasaklanmıştır. Buralara ancak özel yerlerden girilir veya çıkılır ki buralara girişte "hizalanma şeridi" çıkışta ise "yavaşlama şeridi" denir. Duraklamak, park etmek, geri gitme, geri dönüş YASAKTIR.
MOTORLU TAŞITLARDA TRAFİĞE KATILMA-TESCİL İŞLEMLERİ: Araç sahipleri araçlarını yönetmelikte belirtilen esaslara göre yetkili tescil kuruluşuna tescil ettirmek ve tescil belgesi almak zorundadır.
1- Tescili zorunlu olan ve daha önce tescili yapılmamış bir aracı satın alan veya gümrükten çeken araç sahipleri:
->Satın alma veya gümrükten çekme tarihinden itibaren üç ay içinde gerekli bilgi ve belgelerle birlikte yazılı olarak yetkili tescil kuruluşuna müracaat etmek zorundadırlar.
2- Tescili araçları NOTER senediyle satın veya devir alan araç sürücüleri, aracı adına tescil ettirmek üzere:
->Gerekli bilgi ve belgelerle birlikte bir ay içinde yetkili tescil kuruluşuna müracaat etmek zorundadırlar.
3- Tescil edilerek tescil belgesi alınan araçların karayoluna çıkabilmesi için ayrıca TRAFİK BELGESİ ve TESCİL PLAKALARI’NI alması gerekir.
4- Tescil belgesi, trafik belgesi ve tescil plakaları araç üzerinde hazır ve uygun durumda bulundurmadan araç trafiğe çıkamaz.
5- Tescil işlemleri geciken araçların geçici olarak trafiğe çıkarılıp karayolunda kullanılması için: Geçici trafik belgesi ve Geçici trafik plakaları alınması mecburidir.
6- Tescil plakalarının araç üzerinde ve uygun durumda bulundurulması yanında ışıkların yakılması ile birlikte arka plakaların 20 metre mesafeden okunabilecek şekilde aydınlatılmış ve temiz olmalıdır.
7- Motorlu bir aracın işletilmesi ve herhangi bir kazaya karışması gibi durumlara karşı MALİ SORUMLULUK SİGORTASI yaptırması zorunludur.
8- Motorlu araç sürücüleri: trafik zabıtası (polisi) tarafından yapılacak denetim ve kontrol sırasında,
a)sürücü belgesini
b)tescil belgelerini
c)trafik belgesini
d)mali sorumluluk sigorta poliçesini ve tescil plakalarını göstermek zorundadır.
9- Araç sahipleri ekonomik ömrünün dolması, kaza, yangın, tahrip edilme veya benzeri sebeplerle hurdaya ayırdıkları araçların tescilinin silinmesi için hurdaya ayırma tarihinden itibaren 1 ay içinde ilgili tescil kuruluşuna dilekçe ile müracaat etmek zorundadır.
ARAÇLARIN MUAYENE MECBURİYETLERİ VE SÜRELERİ: 1)Hususi otomobiller ile bunların her türlü römorkları:
-Trafiğe çıkışlarından sonra ilk 3 yaş sonunda ve devamında her 2 yılda bir.
-Resmi ve ticari plakalı e bunların her türlü römorkları: İlk trafiğe çıkışından itibaren ilk 2 yaş sonunda devamında yılda 1.
-Lastik tekerlekli traktörler ve bunların her türlü römorkları:
İlk trafiğe çıkışından itibaren ilk 3 yaş sonunda ve devamında her 3 yılda bir.
-Diğer bütün motorlu araçlar ile bunların her türlü römorkları ilk bir yaş sonunda ve devamında her yıl periyodik muayeneye tabi tutulur.
2)Motorlu taşıtın muayene süresi dolmamış olsa bile;
-Kazaya karışması sonucu yetkili zabıtaca muayenesi görülen araçlar,
-Üzerinde değişiklik yapılan araçlar ayrıca özel muayeneye tabi tutulurlar.
3)Araç üzerinde yönetmelikte belirtilen şekilde yapılacak her türlü değişikliğin araç sahibi tarafından 30 gün içinde yetkili tescil kuruluşuna bildirilmesi mecburidir.
4)Uyuşturucu ve keyif verici maddeleri almış olanlar:
-Derhal araç kullanmaktan men olurlar.
-Mahkeme kararıyla para ve hapis cezası ile cezalandırılır, sürücü belgesi süresiz olarak geri alınır.
ASLİ KUSURLAR: 1. Kırmızı ışıkta geçmek.
2. Trafik polisinin dur ikazına uymamak.
3. Şeride tecavüz etmek.
4. Bir araca arkadan çarpmak.
5. Karşı yönden gelen şerit ve yol bölümünden gitmek.
6. Sollama kurallarına uymadan araç sollamak.
7. Dönüş kurallarına uymamak.
8. Daralan yollarda öncelik hakkına uymamak.
9. Şehirler arası yollarda park yapmak.
NOT: Alkollü araç kullanmak, hız limitini aşarak araç kullanmak, ehliyetsiz araç kullanmak ASLİ KUSUR DEĞİLDİR. ÇEVRE BİLGİSİ:
NOT: Katalitik konvektör; zehirli gazların zehirleyicilik özelliğini azaltır.
NOT: Bir bölgenin bitki topluluğuna flora, hayvan topluluğuna fauna denir.
NOT: Ekzosdan dışarıya %3,5 ile %4,5 arasında karbon monoksit atılabilir
İLKYARDIM DERSİ KONU ÖZETLERİ
İLK YARDIM NEDİR? Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar,hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla, ilaçsız olarak yapılan uygulamalara ilkyardım denir.
İLK YARDIM UYGULAMASINDA KESİNLİKLE İLAÇ KULLANILMAZ.
İLK YARDIMDA AMAÇ NEDİR? 1.Yaşamı koruma ve sürdürülmesini sağlama
2.Durumun kötüleşmesini engelleme
3.İyileşmesini kolaylaştırma
İLKYARDIMCININ ÖZELLİKLERİ VE SORUMLULUKLARI NEDİR? 1.Sakin ve telaşsız olmalı.
2.Hastayı sakinleştirmeli.
3.Çevreyi değerlendirip süren bir tehlike olup olmadığını belirlemeli.
4.Kendi can güvenliğini tehlikeye atmamalı.
5.Çevredeki kişileri,sağlık kuruluşları,itfaiye ve güvenliğe haber vermeleri için organize etmeli.
6.Hastanın durumunu değerlendirerek uygun ilk yardıma başlamalı.
7.Hastanın sağlık kuruluşuna bir an önce ulaşmasını sağlamalı.
İLK YARDIMIN ABC'Sİ NEDİR? A.Soluk yolunun açılması.
B.Solunumun düzeltilmesi.
C.Dolaşımın etkinliğini sağlama.
SOLUK YOLU NASIL AÇILIR? 1.Ağızda toz toprak,kırık takma diş ve yabancı cisimler varsa çıkarılır.
2.Bilinci kapalı kişilerde dil arkaya düşüp havayolunu tıkayabilir.Bu durumda baş geriye itilip çene yukarı kaldırılarak soluk yolu açılır.
SOLUNUM YOLU NASIL DÜZELTİLİR? (YAPAY SOLUNUM) Solunumu duran kişiye derhal yapay solunum uygulanmalıdır.
1.Hasta sert bir zemine yatırılır.
2.Ağız içi temizlenerek varsa yabancı cisimler çıkarılır.
3.Çenesi yukarı kaldırılarak baş hafifçe arkaya itilir.
4.Ağızdan ağıza solunum yapılacaksa burun kapatılır.Burundan solunum yapılacaksa ağız kapatılır.
5.Derin bir soluk alınıp, solunum yaptırılacak kişinin ağzına (yada burnuna) ağız yerleştirilir.
6.Hastanın göğsünün kabarmasına yetecek şiddette soluk verilir.
DOLAŞIMIN ETKİNLİĞİ NASIL SAĞLANIR?(KALP MASAJI) 1.Kalp durmuşsa hemen kalp mesajına başlanır.
2.Hasta sert bir zemine yatırılır ve bir yanına diz çökülür.
YARA İÇİNDEKİ YABANCI CİSİM, KEMİK PARÇASI VS. ÇIKARILMAMALIDIR. 3.Göğüs kemiğinin (iman tahtası) üçte bir alt ucuna bir elin ayası sıkıca yerleştirilir, diğer elin ayası bunun üstüne konur. Parmaklar hastaya temas etmemelidir.
4. Kollar dik tutularak (Bilek ve dirsekler bükülmeden)sabit ve ritmik bir şekilde göğüse 4-5 cm bastırılır.
5. Arada nabız kontrol edilerek dakikada 60 kez olmak üzere dolaşım başlayıncaya kadar devam edilir.
BAYILMALARDA UYGULANACAK İLKYARDIM KURALLARI 1.Elbiseleri boyundan,göğüsten ve karından gevşetilir.
2.Hastanın beynine kan gitmesini sağlamak için düz bir yerde sırtüstü yatırılarak, ayakları yukarı kaldırılır ve sonrada şok pozisyonunda bekletilir.Kesinlikle başının altına yastık konmaz.
3.Hastaya uyarıcı kokular koklatılır. (Amonyak vb.)
4.Hastanın zorlanmaksızın kendine gelmesi beklenir.
5.Kendine geldiğinde su, çay gibi içecekler azar azar verilmelidir.
GÖĞÜS YARALANMALARINDA İLKYARDIM 1.Yaralı, yarı oturur duruma getirilir
2.Havanın akciğerler dolmasına engel olmak için açık olan yara yerine temiz bir bez kapatıp basınç yapmadan sarılır
3.Kazazedenin ısı kaybı önlenir.
KARIN YARALANMALARINDA İLKYARDIM 1.Hastaya ağızdan yiyecek içecek verilmez.
2.Yaralı başı hafif yüksek, dizlerinin altına rulo edilmiş bir battaniye konularak sırt üstü yatırılır
3.Herhangi bir organ dışarı çıkmış ise asla el sürülmez. Geniş bir gaz bezi varsa serum fizyolojik ile ıslatılarak basınç yapmadan organların üzerine örtülür.
4.Yaralı zaman geçirmeden sevk edilir..
EGZOS ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM 1.Hasta derhal temiz havaya çıkarılır.
2.Şuuru tam kapalı olmayanlar temiz havada derin solunum yaptırılır.
3.Şuuru kapalı veya solunum yapmakta güçlük çeken hastalara suni solunum tatbik edilir.
4.Beden ısısının düşmesini engellemek için üstü örtülür.
5.Hasta en seri şekilde sağlık merkezine gönderilir.
SİNDİRİM YOLU İLE OLAN ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM 1.Zehrin sulanması ve emilimin yavaşlaması için hastalara; süt, yumurta akı, nişasta solüsyonlu su içirilir
2.Kusmasına yardım edilir.
3.Asitle olan zehirlenmelerde, hasta hiçbir zaman kusmaya zorlanmaz.Su ve süt yumurta akı karıştırılarak içirilir.
4.Alkali ile olan zehirlenmelerde:1/4 oranında sirke ile hazırlanmış 500ml. su veya limon suyu içirilir.
KANAMALARDA İLKYARDIM NASIL YAPILIR? 1.Kanayan uzuv (kol,bacak vs.)yükseltilir.
2.Yara üzerine temiz gazlı bez,mendil veya çamaşır parçası konur ve sıkıca bastırılır.
3.Kanama durmazsa kanayan yerin 5 cm yukarı kısmına bandaj uygulanır.
BURUN KANAMASINDA İLKYARDIM NASIL YAPILIR? 1.Burnu kanayan kişinin başı hafifçe öne eğilir.
2.Hasta burun üzerine basınç yapar
3.Bu sırada ağızdan soluk alıp verir ve asla sümkürmez.
BURUN KANAMASINDA HASTANIN BAŞI GERİYE DOĞRU KALDIRILMAZ.